Những con ruồi đen nhỏ, chân dài, bay lờ đờ quanh chậu cây và đậu lên kính cửa sổ thường là ruồi nấm. Chúng đẻ trứng trong lớp đất mặt luôn ẩm, ấu trùng sống bằng chất hữu cơ và rễ non. Cách dứt là để đất mặt khô hẳn giữa hai lần tưới, đặt bẫy dính vàng bắt con trưởng thành, thay hoặc phủ lớp đất mặt, và làm liền ba bốn tuần.
Ruồi nấm không cắn người, phần lớn không giết được cây lớn, nhưng chúng là dấu hiệu chậu đang ẩm quá lâu. Với cây con, cành giâm và cây đang yếu rễ, ấu trùng gặm rễ non có thể làm cây chậm hẳn lại.
Đây là ruồi nấm hay con gì khác?
Ruồi nấm trưởng thành rất nhỏ, đen hoặc xám đen, thân mảnh, chân dài, cánh trong, bay yếu và hay đi bộ trên mặt đất chậu. Lay chậu hoặc tưới nước thì vài con bay lên rồi đậu lại ngay gần đó. Ban ngày chúng hay tụ ở cửa sổ, chỗ sáng.
Ruồi giấm thì khác: thân tròn hơn, màu nâu vàng, mắt đỏ, tụ quanh thùng rác, trái cây chín, bồn rửa chén. Nếu ruồi quanh quẩn ở bếp nhiều hơn ở chậu cây, thủ phạm có lẽ không nằm trong đất.
Bọ phấn trắng là một loại khác nữa: nhỏ, trắng như bụi phấn, bám mặt dưới lá, lay cây thì bay lên thành đám như tàn tro. Loại này chích hút lá và cần xử lý như côn trùng chích hút, không phải chuyện đất ẩm.
Muốn chắc chắn có ấu trùng ruồi nấm trong đất, đặt một lát khoai tây sống lên mặt chậu, ấn nhẹ. Hai ba ngày sau lật lên, nếu thấy những con sâu nhỏ trong suốt, đầu đen bám ở mặt dưới lát khoai thì đó là ấu trùng ruồi nấm. Phép thử này cũng cho biết chậu nào nhiễm nặng nhất.
Vì sao chậu nhà mình có ruồi nấm?
Đất mặt không bao giờ khô. Tưới đều mỗi ngày hoặc cách ngày làm lớp đất trên cùng lúc nào cũng ẩm, đúng chỗ ruồi đẻ trứng.
Giá thể nhiều chất hữu cơ. Mùn, rêu, xơ dừa chưa xử lý kỹ, phân hữu cơ chưa hoai là thức ăn cho ấu trùng.
Rắc phân hữu cơ lên mặt chậu. Phân chuồng, phân trùn quế rải trên mặt đất ẩm như một lời mời. Trộn vào trong hoặc phủ lớp đất khô lên trên.
Đĩa lót luôn có nước. Đáy chậu ẩm, đất hút ngược lên giữ mặt đất ướt kéo dài.
Cây ở góc tối, phòng máy lạnh. Ít ánh sáng và không khí mát làm đất khô chậm hơn nhiều.
Mua bao giá thể để ẩm lâu ngày. Bao giá thể mở miệng để ở chỗ ẩm có thể đã có trứng ruồi trước khi đổ vào chậu.
Cây mới mua từ nơi nhiễm. Một chậu nhiễm mang về là cả kệ có ruồi sau vài tuần.
Chậu không có lỗ thoát nước. Đất đáy chậu sũng, hơi ẩm bốc lên giữ cho cả bầu đất ẩm liên tục.
Dứt ruồi nấm trong khoảng một tháng
Vòng đời ruồi nấm ngắn, nên phải đánh vào cả con trưởng thành lẫn ấu trùng, làm liên tục vài tuần.
- Để đất mặt khô hẳn. Chờ ít nhất hai ba đốt ngón tay đất trên cùng khô ráo rồi mới tưới. Ấu trùng và trứng chết khi lớp đất mặt khô.
- Tưới từ đáy nếu cây hợp. Đặt chậu vào chậu nước nông mười lăm, hai mươi phút cho đất hút từ dưới lên, rồi nhấc ra để ráo. Mặt đất giữ khô lâu hơn.
- Cắm bẫy dính vàng. Tấm bẫy dính màu vàng cắm sát mặt chậu bắt con trưởng thành trước khi chúng đẻ lứa mới. Thay khi bẫy kín.
- Cào bỏ lớp đất mặt. Cào bỏ vài phân đất trên cùng, nơi có nhiều trứng và ấu trùng nhất, thay bằng giá thể mới khô.
- Phủ mặt chậu. Rải một lớp cát thô, sỏi nhỏ hoặc đá trang trí lên mặt chậu. Lớp này khô nhanh, ruồi khó chui xuống đẻ.
- Đổ nước đĩa lót. Sau mỗi lần tưới, đổ nước đọng trong đĩa.
- Kiểm lại bằng lát khoai tây. Sau hai ba tuần, đặt lát khoai thử lại. Không còn ấu trùng và bẫy không bắt thêm con mới là đã dứt.
Nếu cây không chịu được việc để đất khô lâu, hoặc đã làm đủ mà ruồi vẫn nhiều, hỏi cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật về các chế phẩm sinh học diệt ấu trùng trong đất. Tránh tự pha thuốc trừ sâu tưới vào chậu cây trong nhà, nơi trẻ nhỏ và thú cưng hay lại gần.
Khi nào ruồi nấm thành chuyện đáng lo?
Với cây lớn, rễ khoẻ, vài con ruồi nấm chủ yếu gây phiền: bay vào mặt khi tưới, đậu đầy kính cửa sổ. Ấu trùng ăn chất hữu cơ trong đất là chính, gặm chút rễ non không làm cây lớn suy.
Chuyện khác hẳn với khay cây con, cành giâm, chậu sen đá mới cắt gốc, cây vừa cứu sau thối rễ. Những cây này chỉ có rễ non mảnh, ấu trùng ăn vài ngày là cây héo, nhổ lên thấy gốc bị gặm. Nhiều người tưởng cành giâm không ra rễ, thật ra rễ đã ra và bị ăn.
Ruồi nấm nhiều cũng là tín hiệu về nước. Chậu có ruồi nấm thường là chậu tưới quá tay, đất giữ ẩm lâu, và nguy cơ thối rễ cũng đi theo. Dứt được ruồi nấm bằng cách để đất khô giữa các lần tưới cũng chính là đang phòng úng cho cây.
Nếu trong nhà có người dị ứng hoặc khó chịu với côn trùng bay, chuyển những cây hay có ruồi ra ban công trong vài tuần xử lý, vừa đỡ phiền vừa giúp đất khô nhanh hơn.
Phòng ruồi nấm lâu dài
Tưới theo đất, không theo lịch. Thử đất bằng ngón tay mỗi lần định tưới. Đây là thói quen phòng được cả ruồi nấm lẫn úng rễ.
Dùng giá thể thoáng. Trộn thêm đá nhỏ, trấu hun hoặc đá trân châu để đất khô nhanh hơn, ít chỗ ẩm đọng.
Bảo quản giá thể kín, khô. Buộc kín miệng bao giá thể, để nơi khô ráo, không để ngoài mưa.
Không rải phân hữu cơ lên mặt. Trộn phân vào lớp đất bên dưới hoặc phủ đất khô lên trên sau khi bón.
Giữ lớp phủ mặt chậu. Cát, sỏi, đá nhỏ trên mặt chậu giữ hiệu quả lâu dài, nhìn lại gọn gàng.
Cách ly cây mới. Đặt riêng vài tuần, thử lát khoai tây hoặc cắm bẫy dính trước khi đưa vào phòng.
Dọn lá rụng trên mặt chậu. Lá mục trên đất ẩm là thức ăn cho ấu trùng.
Treo một tấm bẫy cố định. Một tấm bẫy nhỏ ở góc nhiều cây giúp phát hiện sớm khi ruồi quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Ruồi nấm có hại cho người không?
Ruồi nấm không cắn, không đốt và thường không được xem là mang bệnh cho người. Chúng chủ yếu gây phiền khi bay quanh nhà. Nếu trong nhà có người dị ứng, nên xử lý sớm và để cây ở ban công trong thời gian dứt ruồi.
Vì sao xịt thuốc muỗi mà ruồi vẫn còn?
Thuốc xịt chỉ diệt con trưởng thành đang bay, còn trứng và ấu trùng trong đất vẫn nở lứa mới mỗi vài ngày. Cần làm khô đất mặt để diệt tận ấu trùng.
Bẫy dính vàng có diệt hết ruồi nấm không?
Bẫy chỉ bắt con trưởng thành, giúp giảm số lứa đẻ mới và cho biết mức nhiễm. Một mình bẫy không đủ nếu đất vẫn ẩm liên tục.
Có nên thay toàn bộ đất trong chậu?
Thường không cần. Cào bỏ vài phân đất mặt, phủ lớp cát hoặc sỏi và để đất khô giữa các lần tưới là đủ. Thay toàn bộ chỉ khi đất đã chai, úng hoặc rễ có dấu hiệu thối.
Cây thuỷ sinh, cây trồng nước có ruồi nấm không?
Cây cắm nước sạch thường không có ruồi nấm vì không có đất mục. Nếu có ruồi quanh lọ, kiểm tra xem nước có lâu không thay và có lá mục trong lọ không.
Bao lâu thì hết ruồi nấm?
Nếu giữ đất mặt khô và đặt bẫy đều đặn, thường thấy giảm rõ sau một đến hai tuần và dứt sau khoảng ba bốn tuần. Ruồi quay lại thường do tưới quá tay trở lại.
