Lá bóng loáng như phủ nhựa, mặt chậu rải cát màu cứng như đá, xương rồng sáng lấp lánh kim tuyến, lan hồ điệp màu xanh dương rực: phần lớn là cây đã được làm đẹp bên ngoài để bán. Cây không chết ngay vì những thứ đó, nhưng vẻ đẹp không giữ được lâu, và vài kiểu làm đẹp còn khiến cây yếu dần.
Không phải người bán nào làm vậy cũng có ý lừa. Lau bóng lá cho cây sạch bụi, rải sỏi mặt chậu cho gọn là việc bình thường. Chỉ cần người mua biết cái gì là của cây, cái gì là lớp trang điểm, để khỏi trả giá cao cho thứ sẽ mất sau vài tuần, và biết gỡ những lớp gây hại khi đem cây về.
Lá thật bóng và lá được đánh bóng khác nhau ở đâu
Nhiều loài cây lá có độ bóng tự nhiên: kim tiền, cao su, bàng Singapore, trầu bà lá xanh đậm. Độ bóng này đến từ lớp sáp mỏng trên mặt lá, nhìn trong và có chiều sâu, mặt dưới lá thường mờ hơn mặt trên. Lá non bóng hơn lá già, lá ở dưới thấp có thể dính chút bụi.
Lá được phun bóng thì bóng đều tăm tắp từ lá non tới lá già, lá nào cũng như nhau, kể cả lá có vết rách hay đốm vàng cũng bóng y như lá lành. Sờ vào có cảm giác hơi nhờn hoặc rít tay, có khi để lại vệt trên đầu ngón. Một số chỗ còn thấy giọt khô đọng ở mép lá hay kẽ lá.
Lớp phủ bóng phủ kín mặt lá thì bụi bám vào dễ hơn và khó lau sạch. Những cách làm bóng dân gian như lau dầu ăn, sữa hay bia lên lá cũng có cùng vấn đề: để lại lớp nhờn bám bụi, có khi lên mốc. Cây khoẻ chỉ cần lau nước sạch bằng khăn mềm là đủ đẹp.
Còn một điều: lớp bóng che đi màu thật của lá. Lá hơi nhạt, hơi vàng vì thiếu dinh dưỡng hay thiếu sáng, phủ một lớp bóng lên sẽ trông xanh và tươi hơn. Vì vậy khi thấy cây bóng bất thường, hãy nhìn mặt dưới lá, nơi người ta ít khi phun tới, để thấy màu thật.
Các kiểu làm đẹp hay gặp ở vựa và chợ cây
Xương rồng, sen đá phun sơn hoặc rắc kim tuyến. Màu tươi đều không tự nhiên, sờ thấy lớp màu khô cứng. Phần thân mới mọc ra sau này sẽ là màu xanh bình thường, phần sơn cũ thì không sạch được.
Mặt chậu dán cát màu hoặc đá nhỏ bằng keo. Gõ vào thấy cứng như vỏ, nước tưới vào đọng trên mặt rồi chảy ra mép. Đất bên dưới hoặc khô kiệt hoặc ướt mãi không bay hơi được.
Lan hồ điệp màu xanh dương, tím đậm lạ mắt. Màu này thường là hoa được nhuộm. Đợt hoa sau, nếu cây ra hoa lại, sẽ trở về màu gốc, thường là trắng.
Xương rồng ghép đầu màu đỏ, vàng, hồng. Đầu màu là loại thiếu diệp lục, sống nhờ gốc ghép xanh bên dưới. Đây là cây thật, không phải nhuộm, nhưng thường không sống được lâu như xương rồng bình thường.
Chậu phủ rêu giả, cỏ giả quanh gốc. Che kín mặt đất nên không biết đất khô hay ướt. Rêu giả giữ ẩm trên gốc, dễ làm thối cổ rễ.
Cành chưa ra rễ cắm vào chậu, phủ đá lên. Gặp ở trầu bà, phát tài, các loại dễ giâm. Cây tươi được vài ngày rồi héo. Đẩy nhẹ thân thấy rút lên dễ dàng, không có lực giữ.
Hoa giả cài vào cây thật. Hay gặp ở chậu sen đá, xương rồng mini, cây để bàn làm quà. Gỡ ra là xong, nhưng đừng trả giá như cây đang nở hoa.
Lá được buộc dây hoặc kẹp để giữ dáng. Lá đã gãy cuống hoặc rũ được kẹp đứng lên cho đẹp. Gỡ kẹp ra là lá ngã xuống.
Lớp làm đẹp nào vô hại, lớp nào nên gỡ ngay
Không cần hoảng với mọi lớp trang trí. Bảng dưới đây xếp theo mức ảnh hưởng tới cây, từ nhẹ tới nặng.
| Kiểu làm đẹp | Ảnh hưởng tới cây | Về nhà nên làm gì |
|---|---|---|
| Sỏi trắng, đá rời rải mặt chậu | Gần như không | Để nguyên, khi tưới gạt sỏi xem đất |
| Hoa giả cài thêm | Không | Gỡ ra cho dễ thấy cây thật |
| Lá phun bóng | Nhẹ, bám bụi, khó thấy bệnh | Lau lá bằng khăn ẩm nước sạch vài lần |
| Rêu giả, cỏ giả phủ gốc | Vừa, che đất, giữ ẩm cổ rễ | Bỏ đi, để mặt đất thoáng |
| Cát màu dán keo mặt chậu | Nặng, nước không thấm đều | Cạy bỏ lớp vỏ keo, thay đất mặt |
| Xương rồng phun sơn kín thân | Nặng, chỗ sơn khó quang hợp | Không gỡ được, chỉ chờ phần mới mọc |
| Cành chưa rễ cắm vào chậu | Rất nặng, cây chưa có rễ | Coi như cành giâm, dưỡng lại từ đầu |
Cây sơn màu và cây cắm cành là hai kiểu nên nói thẳng với người bán. Mua làm đồ trang trí ngắn ngày thì được, nhưng đừng trả giá của cây sống lâu.
Gỡ lớp cát keo mặt chậu khi lỡ mua
Đây là kiểu hay gặp nhất ở chậu sen đá, xương rồng và cây để bàn làm quà. Làm một lần là cây dễ thở hơn hẳn.
- Để đất hơi khô vài ngày. Đất khô thì lớp keo dễ tách khỏi mặt đất hơn và ít làm động rễ.
- Dùng que tre hoặc dao nhựa cạy từ mép chậu. Đi vòng mép trước, rồi bẻ lớp vỏ thành từng mảng nhỏ. Tránh cạy sát gốc mạnh tay.
- Gỡ phần quanh gốc bằng tay. Chỗ này keo hay bám vào thân. Bẻ nhẹ từng mảnh, phần dính chặt vào thân thì để lại, đừng giật.
- Bỏ bớt lớp đất mặt đã cứng. Lấy đi khoảng một đốt ngón tay đất trên cùng, thay bằng giá thể tơi hợp loại cây.
- Tưới một lượt và nhìn nước thấm. Nước thấm đều, chảy ra lỗ đáy là ổn. Nếu chậu không có lỗ đáy, nên tính chuyện đổi chậu.
Vì sao người bán vẫn làm, và người mua nên phản ứng thế nào
Cây sơn màu, cây dán cát hay chậu gắn hoa giả bán chạy vì trông bắt mắt ở quầy, hợp làm quà nhanh và chụp ảnh đẹp. Người mua lần đầu ít khi biết cây thật trông thế nào, nên thấy cây càng rực rỡ càng muốn mua.
Với lá phun bóng thì lý do thường đơn giản hơn: cây đứng ngoài trời bụi bám, lá có vết nước, lau bóng một lượt trông sạch sẽ. Phần lớn không có ý xấu. Cái cần dè chừng là khi lớp bóng được dùng để che lá vàng, lá đốm, hoặc khi người bán nói "giống này tự nhiên bóng vậy".
Cách hỏi không mất lòng: "Lá này lau bóng hay tự nhiên vậy anh?", "Mặt chậu này có dán keo không?". Người bán thẳng thắn sẽ trả lời ngay. Biết rồi thì mình quyết: mua để chưng ngắn ngày, hay chọn cây khác bên cạnh trông mộc hơn nhưng khoẻ hơn.
Khi đi mua cây làm quà cho người không rành chăm cây, nên chọn cây mộc, không phủ cát keo, không sơn. Người nhận không biết phải gỡ, cây chết sau vài tuần, quà thành chuyện khó xử.
Câu hỏi thường gặp
Lau lá bằng dầu ăn hay sữa cho bóng có tốt không?
Không nên. Dầu và sữa để lại lớp nhờn bám bụi và dễ lên mốc trên mặt lá. Lau bằng khăn mềm thấm nước sạch là đủ, cây khoẻ sẽ tự có độ bóng của nó.
Xương rồng sơn màu có sống được không?
Vẫn sống, nhưng phần bị sơn khó quang hợp và lớp màu không gỡ được. Phần thân mới mọc ra sẽ có màu xanh tự nhiên, nên cây sẽ loang dần thành hai màu.
Lan hồ điệp màu xanh dương có phải giống thật?
Màu xanh dương đậm thường là hoa được nhuộm. Nếu cây ra hoa lần sau, hoa thường trở về màu gốc. Nên hỏi người bán và đừng trả giá như một giống hiếm.
Mặt chậu dán cát màu có cần gỡ không?
Nên gỡ. Lớp keo cứng làm nước tưới khó thấm đều và đất bên dưới không thoáng, cây dễ khô hoặc thối gốc. Để đất hơi khô rồi cạy dần từ mép chậu vào.
Làm sao biết cây có rễ hay chỉ là cành cắm?
Đẩy nhẹ thân lên. Cây có rễ sẽ giữ lại, cả bầu đất chuyển động theo; cành cắm thì rút lên dễ dàng. Nhìn lỗ đáy chậu, cây có rễ lâu thường có đầu rễ trắng thò ra.
Xương rồng ghép đầu đỏ, đầu vàng sống được bao lâu?
Thời gian sống rất khác nhau, phụ thuộc gốc ghép và cách chăm. Đầu màu không tự nuôi được nên phụ thuộc hoàn toàn vào gốc ghép bên dưới. Mua để chưng thì được, nhưng đừng kỳ vọng như một cây xương rồng thường.
