Bonsai mini để bàn hay chết vì ba lý do: thiếu sáng, chậu bé xíu khô quá nhanh, và không khí phòng máy lạnh quá khô. Muốn giữ cây lâu, chọn loài chịu trong nhà khá như sanh, đặt sát cửa sổ sáng nhất có thể, tưới bằng cách ngâm cả chậu, và cho cây ra ngoài trời một khoảng thời gian định kỳ.
Người bán ít khi nói điều này: phần lớn cây làm bonsai là cây ngoài trời. Đặt trên bàn làm việc giữa phòng kín, cây không chết ngay, nó suy dần trong vài tháng, rụng lá từng đợt, rồi một hôm thấy khô. Cây không "khó tính", nó chỉ đang ở sai chỗ.
Vì sao bonsai mini để bàn hay chết sau vài tháng?
Một chậu mini chỉ chứa vài nắm đất. Lượng nước đó trong phòng máy lạnh khô có thể cạn trong một ngày, ngoài trời nắng còn nhanh hơn. Chỉ một lần quên tưới cuối tuần là rễ khô. Ngược lại, người sợ cây khô tưới mỗi ngày một ít thì mặt đất ướt mà đáy chậu không đều, hoặc đất luôn sũng và rễ thối.
Ánh sáng trong phòng kém hơn ngoài trời rất nhiều, dù mắt người thấy phòng vẫn sáng. Cây đặt giữa bàn, cách cửa sổ vài mét, nhận một phần nhỏ so với ngoài hiên. Cây sẽ ra lá to, cành dài và yếu, lá trong rụng dần.
Máy lạnh làm không khí khô và gió thổi thẳng. Cây đặt dưới luồng gió máy lạnh hay bị khô mép lá, rụng lá non. Tối tắt máy, sáng bật máy, nhiệt độ quanh cây lên xuống liên tục.
Cây mini bán làm quà còn có thêm một vấn đề: nhiều cây là cây giâm còn non, được trồng gấp vào chậu nhỏ, phủ rêu, đôi khi gắn đá bằng keo cho đẹp. Cây chưa ổn định rễ đã phải vào phòng kín. Biết điều đó để chăm như một cây vừa trồng, không phải một cây đã già trong chậu.
Chọn cây mini khi mua: loài nào chịu trong nhà khá hơn
Sanh, si và các loài họ đa. Thường được xem là chịu trong nhà khá nhất trong số cây làm bonsai, lá dày, chịu được ánh sáng yếu hơn. Vẫn cần chỗ sáng.
Mai chiếu thuỷ. Đẹp, lá nhỏ, hoa li ti, nhưng cần nắng để ra hoa. Trong phòng tối sẽ rụng lá dần.
Tùng và các loài lá kim, cả linh sam. Đều cần nắng trực tiếp, để bàn làm việc kín gần như chắc chắn suy. Chỉ hợp bậu cửa sổ nắng hoặc ban công.
Cây hoa, cây trái như bông giấy, kim quýt. Muốn hoa, muốn trái thì cần nắng nhiều. Để trong nhà, cây sống được một thời gian nhưng ít hoa, ít trái.
Soi bầu và rêu. Rêu dán kín và đá gắn keo có thể che cây vừa trồng. Xin vén một góc xem đất có rễ bám không.
Chọn chậu có lỗ thoát nước. Nhiều chậu mini bán làm quà không có lỗ. Chậu kiểu đó chỉ nên làm vỏ bọc bên ngoài.
Ưu tiên chậu không quá nông. Chậu sâu hơn một chút giữ ẩm lâu hơn, dễ chăm hơn với người bận.
Hỏi cây đang đặt ở đâu tại vựa. Cây quen nắng gắt ngoài vựa mà về phòng kín ngay sẽ sốc. Cây đã để trong mái che sẽ quen hơn.
Tưới chậu mini bằng cách ngâm
Tưới từ trên xuống với chậu mini dễ làm nước chảy tuột ra mép mà lõi bầu vẫn khô. Ngâm chậu giúp đất hút đều.
- Đổ nước vào khay hoặc chậu rộng. Mực nước tới khoảng nửa hoặc gần miệng chậu cây.
- Đặt chậu cây vào, để vài phút. Thấy bọt khí ngừng nổi lên từ mặt đất là đất đã hút đủ.
- Nhấc ra, để ráo. Đặt lên khay sỏi hoặc giá cho nước thừa chảy hết. Không để chậu ngồi trong nước cả ngày.
- Kiểm tra bằng tay trước lần ngâm sau. Nhấc chậu lên thấy nhẹ hẳn, hoặc ấn tay vào mặt đất thấy khô một lớp, là tới lúc.
- Phun sương lá nếu ở phòng máy lạnh. Phun nhẹ buổi sáng, không phun khi lá đã ướt và phòng kín gió.
Nước máy để qua đêm cho bớt mùi clo là đủ. Không cần nước đặc biệt.
Đặt cây theo chỗ và cách bù
Mỗi nhà có một kiểu ánh sáng. Bảng dưới gợi ý cách bù cho từng chỗ hay gặp.
| Chỗ đặt | Ánh sáng thực tế | Cách bù |
|---|---|---|
| Bàn làm việc giữa phòng kín máy lạnh | Rất yếu | Chỉ trưng ngắn ngày, rồi đổi cây ra ngoài; hoặc dùng đèn trồng cây chiếu gần |
| Cạnh cửa sổ hướng đông | Nắng sáng nhẹ, tốt | Đặt sát kính, xoay chậu định kỳ |
| Bậu cửa sổ nắng chiều | Nắng gắt, nóng | Chọn loài chịu nắng, tưới kỹ hơn, che bớt giờ gắt nhất |
| Ban công thoáng | Tốt cho hầu hết loài | Tránh gió lùa mạnh làm khô chậu nhỏ, dùng khay sỏi giữ ẩm |
| Phòng có cửa kính lớn, có rèm | Trung bình | Kéo rèm mỏng ban ngày, đặt cây gần kính |
Một cách nhiều người dùng là có hai cây: một cây trưng trên bàn, một cây ngoài ban công, đổi chỗ cho nhau theo tuần.
Đi vắng vài ngày thì làm sao?
Đi một hai ngày: ngâm chậu kỹ trước khi đi, đưa cây khỏi chỗ nắng gắt vào chỗ sáng dịu, đặt trên khay sỏi có nước dưới đáy khay (chậu không chạm nước). Như vậy chậu mất nước chậm hơn nhiều.
Đi dài hơn: gom các chậu mini vào một khay lớn, phủ xơ dừa ẩm hoặc rêu quanh chậu để tạo một vùng ẩm chung, đặt chỗ sáng nhưng không nắng trực tiếp. Có thể dùng dây bấc nhúng từ một xô nước sang đất chậu, nhưng nên thử trước vài ngày khi còn ở nhà để biết nó có làm đất quá ướt không.
Cách chắc nhất vẫn là nhờ người tưới. Ghi cho họ một dòng thật cụ thể: ngâm chậu bao lâu, mấy ngày một lần, đặt lại chỗ nào. Người không chơi cây thường tưới quá nhiều hoặc chỉ tưới ướt mặt.
Đừng để cây trong phòng tắt máy lạnh, cửa đóng kín, rèm kéo suốt cả tuần. Phòng vừa nóng vừa tối là chỗ cây mini chết nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bonsai mini có để trong phòng máy lạnh được không?
Được trong một thời gian ngắn, nhưng để lâu cây thường suy vì thiếu sáng và không khí khô. Đặt xa luồng gió máy lạnh, sát cửa sổ, và cho cây ra ngoài trời định kỳ.
Bao lâu tưới bonsai mini một lần?
Không có số ngày cố định vì phụ thuộc chậu, chỗ đặt và thời tiết. Nhấc chậu thấy nhẹ hẳn hoặc mặt đất khô một lớp thì ngâm chậu vài phút.
Vì sao bonsai mini rụng lá liên tục?
Nguyên nhân hay gặp là thiếu sáng, gió máy lạnh, tưới không đều hoặc cây vừa đổi chỗ. Kiểm tra rễ có thối không, rồi chuyển cây ra chỗ sáng hơn và tưới đều lại.
Bonsai mini có cần bón phân không?
Có, nhưng rất nhẹ vì chậu nhỏ, phân dễ dồn lại làm cháy rễ. Bón ít và thưa trong mùa cây ra lá, ngưng khi cây yếu hoặc vừa thay chậu.
Có nên tặng bonsai mini cho người không chơi cây?
Nên chọn loài dễ như sanh, chậu có lỗ thoát nước, và kèm một tờ ghi cách tưới, chỗ đặt. Cây không kèm hướng dẫn thường được đặt ở chỗ đẹp nhất trên bàn, cũng là chỗ tối nhất.