Sau Tết, việc đầu tiên với mai vàng là cắt bỏ hoa tàn và những trái non mới đậu để cây không dồn sức nuôi trái, rồi đưa cây ra nắng từ từ và tưới đều. Đợi mai ra đọt non mới bón phân và tỉa tán; thay đất, thay chậu khi cây đã khoẻ lại, thường trước khi mùa mưa tới. Chăm đúng giai đoạn này là nền cho mùa hoa năm sau.
Nhiều chậu mai sau Tết bị bỏ quên ở góc sân, hoa tàn khô trên cành, trái kết lủng lẳng, đất chai cứng. Cây không chết ngay, nhưng năm sau ra hoa thưa, nụ nhỏ, và chủ nghĩ là cây "hết thời".
Vì sao giai đoạn sau Tết quan trọng?
Ra hoa là đợt tiêu hao sức rất lớn với cây mai. Trước đó cây còn bị lặt sạch lá để thúc nụ, nghĩa là trong mấy tuần quanh Tết, cây gần như không có lá để quang hợp. Sau Tết, cây cần ra lá lại càng sớm càng tốt.
Nếu để hoa tàn và trái non trên cây, mai tiếp tục dồn sức nuôi trái. Ra đọt chậm, lá ít, và chu kỳ chuẩn bị cho mùa hoa năm sau bị trễ.
Mai chưng Tết, nhất là mai chưng trong nhà, còn chịu thêm thiếu nắng trong nhiều ngày. Cây cần được trả lại ánh sáng, nhưng phải từ từ để đọt non không bị cháy.
Những gì làm trong vài tháng sau Tết quyết định cây có đủ cành khoẻ, lá dày để tích sức hay không. Mai đẹp năm sau được làm từ bây giờ.
Các việc cần làm theo thứ tự
Thời điểm từng việc xê dịch theo cây, theo thời tiết từng năm. Thứ tự dưới đây là khung chung mà nhiều người trồng mai áp dụng.
- Cắt hoa tàn và trái non. Khi hoa đã tàn gần hết, dùng kéo nhỏ cắt bỏ cuống hoa và trái non. Cẩn thận không làm gãy mầm đọt ở nách cành.
- Đưa cây ra nắng từ từ. Mai chưng trong nhà, đưa ra chỗ nắng sáng vài ngày rồi mới ra nắng cả ngày.
- Tưới đều. Giữ đất ẩm vừa, không để khô kiệt, không để úng. Chậu nhỏ khô nhanh hơn chậu lớn.
- Đợi cây ra đọt. Đọt non nhú lên đều là dấu hiệu rễ đang hoạt động lại.
- Bón phân khi có đọt. Bón nhẹ, rải đều quanh chậu, không dồn sát gốc. Có thể dùng phân hữu cơ đã hoai hoặc phân bón cho cây cảnh, đọc kỹ hướng dẫn.
- Tỉa tán. Cắt cành khô, cành yếu, cành mọc chéo vào trong, cành vượt phá dáng. Giữ tán thoáng.
- Thay đất, thay chậu nếu cần. Khi cây đã khoẻ lại, đất trong chậu đã chai hoặc rễ quấn kín chậu, thay đất mới và chậu vừa hơn, thường làm trước mùa mưa.
Cây yếu thì làm nhẹ tay hơn: chưa thay chậu năm nay, tỉa ít, bón ít. Mai khoẻ lại rồi mới làm những việc nặng.
Thay đất, thay chậu cho mai: những điều nên biết
Không cần thay mỗi năm. Nhiều người thay đất vài năm một lần, tuỳ đất trong chậu chai nhanh hay chậm.
Dấu hiệu cần thay. Nước tưới đọng lâu trên mặt, đất cứng như đá, rễ quấn kín thành chậu, cây ra đọt yếu dù đã bón.
Không làm khi cây đang yếu. Mai vừa trải qua Tết, chưa ra đọt thì chưa nên thay chậu.
Đất thoáng, thoát nước tốt. Mai không ưa úng. Giá thể cần thoáng, có thể trộn đất với xơ dừa, trấu hun, phân hữu cơ hoai.
Cắt rễ có chừng mực. Cắt bớt rễ quấn, rễ hỏng, không cắt quá mạnh một lần.
Chậu có lỗ thoát nước lớn. Lót thêm đá, sỏi ở đáy để nước thoát nhanh.
Đặt chỗ râm vài ngày sau khi thay. Cho cây hồi lại rồi mới đưa ra nắng.
Cây lớn, quý thì nhờ người có kinh nghiệm. Thay chậu cho mai lâu năm, mai thế nên nhờ người làm vườn có nghề để tránh làm hỏng rễ, gãy cành.
Sâu bệnh hay gặp trên mai sau Tết và trong năm
Đợt đọt non sau Tết là lúc mai dễ bị sâu ăn lá và côn trùng chích hút tấn công nhất. Sâu non có thể ăn trụi đọt trong vài ngày nếu không để ý. Soi đọt mỗi ngày trong giai đoạn này, thấy sâu thì bắt tay hoặc ngắt bỏ đọt bị.
Rệp sáp và nhện đỏ cũng hay gặp ở mai, nhất là cây đặt sát tường, chỗ bí gió. Xịt rửa lá, lau tay từng cụm rệp như với các cây cảnh khác, và tách cây ra khỏi các chậu khác nếu bị nặng.
Mùa mưa, mai có thể bị bệnh nấm trên lá, cành. Lá có đốm, cháy mép, rụng nhiều thì tỉa thoáng tán, dọn lá rụng, tránh tưới lên lá buổi tối. Thân mai lâu năm có thể có rêu, địa y bám; không gây hại nhiều nhưng có người cạo nhẹ để thân sạch.
Với các loại thuốc bảo vệ thực vật, không nên tự dùng theo lời truyền miệng. Mang mẫu lá, cành bị hỏi cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật, đọc nhãn, dùng đúng liều. Không phun khi mai đang có hoa vì ong và côn trùng có ích hay tới.
Chuẩn bị cho mùa hoa năm sau
Giữ cây khoẻ suốt năm. Nắng đủ, nước đều, bón theo đợt đọt. Cây khoẻ mới cho nhiều nụ.
Tỉa tán sau mỗi đợt đọt. Giữ dáng và tạo nhiều đầu cành, nơi nụ thường ra.
Giảm bón đạm về cuối năm. Nhiều người trồng mai điều chỉnh phân về cuối năm để cây dồn sức cho nụ thay vì ra lá.
Lặt lá đúng lúc. Nhiều nhà vườn lặt lá vào khoảng giữa tháng Chạp âm lịch, xê dịch theo thời tiết từng năm và theo từng cây. Năm nắng nóng có thể lặt muộn hơn, năm lạnh lặt sớm hơn.
Quan sát thời tiết. Năm nóng mai thường nở sớm, năm lạnh nở muộn. Hỏi người trồng mai lâu năm ở vùng mình để canh.
Ghi lại năm nay đã làm gì. Ngày lặt lá, ngày nở, thời tiết. Năm sau dựa vào đó để chỉnh.
Kiên nhẫn với cây mới mua. Mai mới mua về năm đầu thường chưa quen chỗ. Năm thứ hai, thứ ba mới đánh giá đúng.
Đừng tin cách làm "bảo đảm nở đúng mùng Một". Có rất nhiều mẹo, nhưng thời tiết vẫn là yếu tố lớn nhất. Làm đúng nền tảng quan trọng hơn mẹo.
Câu hỏi thường gặp
Sau Tết bao lâu thì cắt hoa mai tàn?
Khi hoa đã tàn gần hết, thường sau những ngày Tết chính. Cắt sớm giúp cây ngừng nuôi trái và ra đọt mới nhanh hơn.
Có nên để trái mai lại không?
Nếu không cần lấy hạt gieo, nên cắt bỏ trái non. Trái lấy sức của cây, làm cây ra đọt chậm và yếu.
Khi nào bón phân cho mai sau Tết?
Đợi cây ra đọt non đều mới bón, vì lúc đó rễ đã hoạt động lại. Bón nhẹ, rải đều quanh chậu và tưới cho phân thấm.
Mai sau Tết rụng lá, khô cành có sao không?
Vài cành nhỏ khô sau Tết là bình thường, cắt bỏ khi tỉa. Nếu nhiều cành lớn khô, cây không ra đọt sau vài tuần, kiểm tra rễ và đất xem có úng hay khô kiệt không.
Có nên thay chậu cho mai ngay sau Tết?
Không nên làm ngay khi cây còn yếu. Đợi mai ra đọt, khoẻ lại rồi mới thay đất, thay chậu nếu thật cần, thường trước khi mùa mưa đến.
Mai thuê chưng Tết có cần chăm sau Tết không?
Thường không, vì người cho thuê sẽ mang cây về vườn chăm. Trong thời gian cây còn ở nhà, chỉ cần tưới đều và giữ cây ở chỗ sáng.
