Muốn mai vàng nở đúng Tết, chọn cây có nụ to đều, nhiều nụ đã căng vỏ xanh và vài nụ hé lộ màu vàng, gốc đứng chắc trong chậu, lá đã lặt sạch. Tránh cây vừa bứng từ đất vào chậu vài hôm vì rễ chưa bám, về nhà dễ rụng nụ. Hỏi người bán cây trước đó đứng nắng hay đứng râm để biết sẽ nở nhanh hay chậm khi về nhà.
Không ai hứa chắc được một cây mai nở đúng sáng mùng Một. Nụ mai phản ứng rất nhạy với nắng và nhiệt độ của từng ngày cuối năm. Nhưng người mua biết đọc nụ và biết chỉnh chỗ đặt thì tăng rất nhiều phần chắc chắn, và tránh được những cây đẹp ở bãi mà về nhà chỉ còn trơ cành.
Đọc nụ mai: thứ quyết định nhiều nhất
Ở bãi mai cuối năm, cây nào cũng đã được lặt lá, nên thứ còn lại để nhìn là nụ. Nụ mai ban đầu nhỏ, xanh, bó chặt. Gần ngày nở, nụ to lên, vỏ xanh căng mỏng dần, rồi nứt ra để lộ màu vàng bên trong. Từ lúc hé vàng tới lúc bung cánh thường không còn lâu, nhanh hay chậm tuỳ trời nắng hay âm u.
Một cây đẹp để chưng Tết thường có nhiều nụ ở cùng một giai đoạn, phân bố đều trên các cành, đầu cành có chùm nụ dày. Cây có nụ chỗ to chỗ nhỏ lẫn lộn sẽ nở rải rác, có cành nở trước Tết, có cành nở sau.
Nếu mua sớm, khoảng giữa tháng Chạp, nụ còn xanh và nhỏ là bình thường, người mua có thời gian chỉnh nắng. Nếu mua sát Tết, nên chọn cây có nụ đã căng và vài nụ hé vàng. Cây mua ngày hai mươi tám, hai mươi chín mà nụ còn xanh chặt thì khả năng cao sẽ nở sau Tết, trừ khi trời nắng gắt kéo dài.
Nhìn kỹ nụ có bị khô đen, teo lại, rụng lác đác dưới gốc không. Nụ rụng nhiều dưới chậu ngay tại bãi là dấu hiệu cây đang bị sốc, thường do mới bứng hoặc thiếu nước.
Kiểm gốc, chậu và bầu đất trước khi trả tiền
Lắc nhẹ thân. Cầm thân gần gốc lắc nhẹ. Cây đứng chắc là rễ đã bám chậu. Cây lung lay cả bầu, nghe lục cục là mới bứng.
Nhìn đất mặt chậu. Đất mới tinh, tơi xốp, chưa có rêu, chưa có rễ con lộ lên thường là mới đưa vào chậu. Đất cũ, có rễ nhỏ bò trên mặt là cây đã ở chậu lâu.
Hỏi thẳng cây lên chậu từ bao giờ. Người bán có nghề thường nói thật. Câu trả lời ậm ừ, "mới tháng trước thôi" mà đất mới tinh thì nên cân nhắc.
Xem vết cắt rễ lớn. Cây bứng từ ruộng có khi để lộ đầu rễ lớn bị chặt ở mép bầu. Vết cắt còn tươi là mới bứng.
Kiểm lỗ thoát nước. Chậu mai lớn mà lỗ thoát nước bị bít, đất đáy chậu sũng thì về nhà dễ úng trong những ngày tưới chăm.
Nhìn vỏ thân, cành. Vỏ chắc, không bong tróc, không có vết thâm mềm. Cành nhỏ còn dẻo, không khô giòn.
Xem có sâu, rệp trên đọt. Mai cũng bị rệp sáp và nhện. Lật vài chùm nụ, xem kẽ cành.
Ước lượng đường đi về. Chậu mai lớn nặng, cành dễ gãy. Hỏi người bán có giao tận nhà không, và giao lúc nào để cây không phơi nắng trên xe cả buổi.
Mua mai, thuê mai hay mua mai nhỏ?
Nhiều nơi có dịch vụ cho thuê mai chưng Tết: cây được chở tới trước Tết, chủ nhà chưng trong mấy ngày Tết, sau Tết người cho thuê tới chở về chăm tiếp. Cách này hợp với người ở chung cư, nhà phố không có sân, không có thời gian chăm mai cả năm. Điều cần hỏi kỹ là trách nhiệm khi mai rụng nụ, gãy cành, và ngày giờ chở đi chở về.
Mua đứt một cây mai lớn hợp với nhà có sân nắng, có người chịu chăm quanh năm: cắt tỉa sau Tết, bón phân, thay đất, lặt lá đúng lúc năm sau. Mai được chăm tốt sống nhiều năm, càng lâu càng có dáng.
Mai chậu nhỏ, mai bonsai mini là lựa chọn của nhiều người trẻ: dễ mang về bằng xe máy, đặt được ở bàn, ở ban công. Cây nhỏ thì bầu đất nhỏ, khô nhanh, nên trong mấy ngày Tết phải để ý tưới hơn cây lớn.
Giá mai phụ thuộc tuổi cây, dáng thế, độ lớn gốc, số nụ, và cả thời điểm mua. Cây có dáng đẹp, gốc lớn, lâu năm thì giá khác hẳn cây trồng vài năm. Hỏi vài nơi để so, và đừng để chiêu "chỉ còn cây này" làm mình quyết vội.
Chưng mai về nhà: chỉnh để nở đúng Tết
Sau khi mai về nhà, người chưng vẫn có thể làm nụ nở nhanh lên hoặc chậm lại một chút bằng nắng và nhiệt.
- Đặt chỗ sáng, thoáng. Mai cần ánh sáng. Hiên nhà, sân trước, ban công có nắng sáng là chỗ tốt. Phòng khách kín, máy lạnh suốt ngày làm nụ khô và rụng.
- Tưới đều, không để khô kiệt. Kiểm đất mỗi ngày, đất khô mặt thì tưới cho thấm đều. Khô kiệt rồi tưới đẫm dễ làm rụng nụ.
- Nụ chậm, cần nở nhanh hơn. Đưa cây ra chỗ nắng nhiều hơn, ấm hơn. Nắng là thứ đẩy nụ mai nhanh nhất.
- Nụ nhanh, sợ nở sớm. Đưa cây vào chỗ râm mát, tránh nắng trực tiếp, giữ đất ẩm vừa. Không cho vào phòng máy lạnh kín vì nụ dễ khô.
- Tránh dời chỗ liên tục. Dời một hai lần để chỉnh thì được, ngày nào cũng khiêng ra khiêng vào làm rụng nụ và gãy cành.
- Không bón phân trong mấy ngày Tết. Cây đang ra hoa, bón lúc này không giúp hoa đẹp hơn mà có thể làm rễ bị sốc.
Mai có đặc tính riêng của từng cây và của thời tiết từng năm. Người bán ở bãi thấy trời nắng hay âm u mấy ngày trước đó, nên hỏi họ cây này nên đặt nắng hay râm khi về nhà.
Những chiêu cần dè chừng ở bãi mai cuối năm
"Mai này chắc chắn nở mùng Một." Không ai chắc được. Người bán nói chắc như vậy thì hỏi lại họ dựa vào đâu.
Cây mới bứng được tưới đẫm cho tươi. Lá đã lặt nên nhìn cây không biết tươi héo. Phải lắc gốc, xem đất mới biết.
Đặt mua qua ảnh trên mạng. Ảnh có thể chụp lúc cây nở rộ năm trước hoặc chụp cây khác. Xin quay video cây thật ngay hôm đó, hoặc tới tận nơi xem.
Chậu đẹp, bầu bên trong nhỏ. Chậu sứ to bên ngoài, bên trong bầu đất nhỏ chèn thêm đất mới. Cây sẽ khát nhanh và lung lay.
Giục mua vì "chiều nay hết". Bãi mai cuối năm còn cây tới sát giao thừa. Quyết vội là bỏ qua bước kiểm gốc.
Đổi cây lúc giao. Đã chọn cây ở bãi, nên chụp ảnh, ghi lại dấu hiệu riêng của cây như dáng, vết sẹo, để lúc giao đối chiếu.
Nói giá chung chung không rõ có giao, có chậu hay không. Hỏi rõ giá đã gồm chậu, công chở, công bê lên nhà chưa.
Hứa nhận lại cây sau Tết. Nếu có thoả thuận nhận lại, thuê lại, nên viết ra giấy hoặc nhắn tin cho rõ ngày giờ, điều kiện.
Câu hỏi thường gặp
Mai nở sớm trước Tết có sao không?
Không ảnh hưởng tới cây, chỉ là hoa tàn trước khi tới Tết. Để chậm lại, đưa cây vào chỗ râm mát, tránh nắng trực tiếp, nhưng không cho vào phòng máy lạnh kín vì nụ dễ khô.
Mua mai ngày nào là hợp lý?
Mua sớm giữa tháng Chạp có nhiều lựa chọn và thời gian chỉnh nắng; mua sát Tết thì thấy rõ nụ hơn nhưng lựa chọn ít đi. Quan trọng là chọn đúng giai đoạn nụ so với số ngày còn lại tới Tết.
Mai trong chung cư có chưng được không?
Được nếu đặt ở ban công hoặc gần cửa có nắng sáng. Mai trong phòng kín, thiếu sáng và máy lạnh chạy liên tục thường rụng nụ, hoa nở ít và tàn nhanh.
Vì sao mai về nhà rụng nụ?
Thường do mới bứng vào chậu nên rễ chưa bám, do để đất khô kiệt rồi tưới đẫm, hoặc do đổi chỗ đột ngột từ nắng vào nơi tối, lạnh. Kiểm gốc khi mua và giữ đất ẩm đều giúp giảm rụng nụ.
Có nên thuê mai thay vì mua?
Thuê hợp với nhà không có chỗ và thời gian chăm mai quanh năm. Hỏi rõ trách nhiệm khi cây rụng nụ, gãy cành và lịch chở đi chở về trước khi đồng ý.
Giá mai cao thấp dựa vào gì?
Tuổi cây, độ lớn gốc, dáng thế, số lượng và độ đều của nụ, kích cỡ chậu và cả thời điểm mua. Nên hỏi giá ở vài nơi để so trước khi quyết.
