Cây quất, tắc cảnh chưng Tết ít rụng quả khi gốc đã bám chắc trong chậu, lá xanh dày có lộc non, quả bám cuống chắc, không có quả héo sẵn dưới gốc. Về nhà đặt chỗ sáng nhất, tránh gió máy lạnh thổi thẳng, tưới đều mỗi khi đất khô mặt, đừng để khô kiệt rồi tưới đẫm.
Quất cảnh ở miền Bắc, tắc kiểng ở miền Nam, đều là cây chưng Tết được ưa vì sắc quả vàng cam và dáng tròn đầy. Nhưng cũng là cây hay làm chủ nhà thất vọng nhất: chưa tới mùng Ba đã thấy quả lăn dưới sàn, lá rụng một vòng quanh chậu.
Vì sao quất Tết hay rụng quả, rụng lá?
Phần lớn cây quất chưng Tết được trồng ngoài vườn, ngoài ruộng cả năm, tới cuối năm mới bứng lên đóng vào chậu. Rễ bị cắt bớt, cây đang mang rất nhiều quả, lại chuyển từ nắng gió ngoài trời vào nhà. Ba cú sốc dồn lại một lúc, cây phản ứng bằng cách bỏ bớt thứ nó không nuôi nổi: quả và lá.
Cây đã được lên chậu sớm, rễ đã bám, thường chịu được việc chưng trong nhà tốt hơn. Đây là lý do việc kiểm gốc khi mua quan trọng hơn việc đếm quả.
Nguyên nhân thứ hai là nước. Quất trong chậu, giữa nhà ấm, đất khô nhanh hơn chủ nghĩ. Khô kiệt một hai ngày rồi tưới đẫm là kiểu sốc nước hay làm rụng quả. Ngược lại, chậu đặt trên đĩa lót đầy nước cả Tết thì rễ úng.
Nguyên nhân thứ ba là chỗ đặt. Phòng tối, máy lạnh thổi thẳng, cạnh cửa gió lùa mạnh đều làm cây mất nước qua lá và rụng nhanh. Quất là cây ưa sáng, càng gần cửa sổ, hiên, ban công càng giữ lâu.
Chọn cây quất ở chợ: kiểm những gì?
Lắc nhẹ gốc. Gốc đứng chắc, bầu không lung lay là cây đã bám chậu. Lắc thấy cả bầu đất dịch chuyển là mới đóng chậu.
Nhìn đất mặt chậu. Đất mới tinh, chưa có rêu, rễ chưa nhú lên mặt là dấu hiệu cây vừa lên chậu.
Xem lá. Lá xanh đậm, dày, bóng, ít lá vàng. Có lộc non xanh nhạt ở đầu cành là cây đang sống khoẻ.
Lay nhẹ một cành. Lay nhẹ mà quả rụng lộp độp, lá rơi là cây đang yếu.
Nhìn dưới gốc và quanh chậu. Quả rụng, lá vàng nằm sẵn dưới chân chậu tại chợ là dấu hiệu rõ nhất.
Kiểm cuống quả. Quả bám chắc, cuống còn xanh. Quả teo, nhăn vỏ, cuống khô là sắp rụng.
Xem quả có đều không. Cây có cả quả xanh lẫn quả chín, phân bố đều quanh tán thường nhìn đẹp lâu hơn cây chín đồng loạt.
Kiểm sâu bệnh. Lật lá xem rệp, nhện, vết đốm. Quất cũng là cây hay bị côn trùng chích hút.
Hỏi cây lên chậu từ bao giờ. Câu hỏi thẳng nhất. Người bán đàng hoàng sẽ nói, và giá cây đã lên chậu lâu thường cao hơn có lý do.
Chưng quất trong nhà cho lâu
Mục tiêu là giảm sốc cho cây trong những ngày Tết: đủ sáng, đủ nước, ít gió khô.
- Chọn chỗ sáng nhất. Gần cửa sổ, cửa kính, hiên nhà. Tránh góc tối sâu trong phòng.
- Tránh luồng gió máy lạnh, quạt. Gió khô thổi thẳng làm lá mất nước, cây rụng lá trước rồi rụng quả.
- Kiểm đất mỗi ngày. Đất khô mặt thì tưới vừa đủ cho thấm, nước dư chảy ra đĩa thì đổ đi.
- Không bón phân. Cây đang sốc, bón lúc này không giúp giữ quả mà có thể làm rễ tổn thương thêm.
- Không dời chỗ liên tục. Chọn chỗ một lần. Khiêng ra khiêng vào làm cây lắc mạnh, quả dễ rụng.
- Có thể phun sương nhẹ lên lá. Phun sương buổi sáng giúp lá đỡ khô trong nhà kín, lá khô ráo trước tối.
Có nên ăn quả quất cảnh không?
Nhiều nhà có thói quen hái quả quất chưng Tết để ngâm, làm mứt hay pha nước. Điều cần biết là quất cảnh trồng để bán dịp Tết không được trồng với mục đích làm thực phẩm, nên quá trình chăm có thể đã dùng thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích ra hoa, giữ quả mà người mua không biết loại gì, phun lúc nào.
Vì vậy cách an toàn là coi quả quất cảnh để ngắm, không để ăn. Nếu muốn có quả để ăn, nên mua quất, tắc ở chợ thực phẩm, nơi bán như trái cây bình thường.
Với nhà có trẻ nhỏ, quả quất tròn, nhỏ, màu sặc sỡ rất dễ thu hút trẻ. Dặn trẻ không hái ăn, đặt cây ở chỗ người lớn trông thấy được. Nếu trẻ lỡ ăn nhiều quả hoặc có biểu hiện khó chịu, hỏi bác sĩ và nói rõ là quả từ cây cảnh mua dịp Tết.
Cũng nên rửa tay sau khi hái quả, tỉa lá, gom quả rụng trên cây quất cảnh.
Sau Tết: giữ cây hay để cây đi?
Cây đã rụng gần hết lá. Nhiều cây quất Tết đã kiệt sức sau đợt chưng. Muốn nuôi lại cần công và thời gian, chủ nhà nên cân nhắc trước.
Nếu muốn nuôi tiếp, cắt bỏ quả. Quả còn trên cây tiếp tục lấy sức. Cắt bớt phần lớn quả để cây dồn sức ra lá và rễ.
Đưa cây ra chỗ nắng. Quất cần nắng nhiều. Đưa ra từ từ, vài ngày đầu nắng sáng rồi mới nắng cả buổi.
Tỉa cành khô, cành yếu. Tỉa bớt cho tán thoáng, chuẩn bị cho đợt lộc mới.
Đợi cây ra lộc rồi mới bón. Bón khi rễ đã hoạt động lại, bón nhẹ và rải đều.
Thay chậu khi cây ổn. Nếu chậu Tết quá chật hoặc đất nén chặt, thay chậu khi cây đã ra lộc mới, không làm ngay sau Tết.
Theo dõi sâu bệnh. Cây yếu sau Tết dễ bị rệp, nhện. Soi lá mỗi tuần.
Nếu không nuôi, cho đi. Nhiều nơi có người nhận lại cây quất sau Tết để chăm tiếp. Hỏi người bán hoặc hàng xóm có vườn.
Câu hỏi thường gặp
Quất Tết rụng quả có cứu được không?
Quả đã rụng thì không gắn lại được, nhưng có thể giảm rụng tiếp bằng cách đưa cây tới chỗ sáng hơn, tránh gió máy lạnh và giữ đất ẩm đều. Kiểm gốc, nếu lung lay thì cây đang sốc rễ, chỉ có thể giữ ổn định chỗ đặt.
Quất và tắc kiểng khác nhau thế nào?
Đây là hai tên gọi thường dùng ở hai miền cho cây có quả nhỏ màu vàng cam chưng Tết, giống cụ thể có thể khác nhau tuỳ nơi trồng. Cách chọn và chăm trong dịp Tết gần như giống nhau.
Tưới quất mấy lần một ngày?
Không có số lần cố định. Kiểm đất mỗi ngày, đất khô mặt thì tưới vừa đủ thấm đều. Nhà ấm, nắng nhiều thì khô nhanh hơn nhà mát.
Đặt quất trong phòng máy lạnh được không?
Được nếu tránh luồng gió thổi thẳng và phòng có đủ ánh sáng. Không khí lạnh khô làm lá mất nước nhanh, nên phun sương nhẹ buổi sáng và kiểm đất thường xuyên hơn.
Quả quất cảnh có ăn được không?
Không nên ăn, vì cây trồng làm cảnh có thể đã được phun thuốc hoặc chất kích thích mà người mua không biết. Muốn dùng quả thì mua ở chợ thực phẩm.
Có nên mua quất thật nhiều quả?
Nhiều quả đẹp mắt nhưng cây gánh nặng hơn, nhất là cây mới đóng chậu. Cây có lá khoẻ, quả vừa phải và gốc chắc thường giữ được lâu hơn cây trĩu quả mà lá thưa.
