Cây ban công có lá lấm tấm chấm trắng hoặc vàng như bị kim châm, mặt dưới lá có bụi li ti màu đỏ nâu và ở ngọn có tơ mỏng như mạng nhện, gần như chắc chắn là nhện đỏ. Cách trị đầu tiên là xịt rửa mạnh mặt dưới lá hai ba ngày một lần, tăng độ ẩm quanh cây, cắt bỏ lá đã bạc và tách cây ra khỏi nhóm.
Nhện đỏ là kẻ thù quen thuộc của những ban công nắng gắt, gió khô, và của cây đặt trong phòng máy lạnh. Chúng nhỏ tới mức phần lớn người trồng chỉ biết tới khi lá đã bạc cả mảng. Cái khó thứ hai là nhiều người phun thuốc trừ sâu thông thường và thấy không ăn thua, rồi phun tiếp, rồi tình hình tệ hơn.
Làm sao biết chắc là nhện đỏ?
Dấu hiệu đầu tiên thường nằm ở mặt trên lá: rất nhiều chấm nhỏ màu trắng nhạt hoặc vàng, mọc dày dần, làm lá trông như bị phủ bụi hay bạc màu. Đó là vết chích hút, mỗi chấm là một chỗ tế bào lá bị hút mất diệp lục. Lá hoa hồng, cau tiểu trâm, ngũ gia bì hay bị theo kiểu này.
Lật lá lên sẽ thấy mặt dưới hơi xỉn, có những hạt nhỏ hơn đầu kim, màu đỏ, nâu hoặc vàng nhạt, nhìn kỹ thì thấy chúng bò. Khi đàn đông, ngọn non và nách lá có sợi tơ rất mảnh, mịn hơn mạng nhện thường, đôi khi bám bụi thành lớp mờ.
Cách thử nhanh nhất: cầm một tờ giấy trắng dưới cành nghi bị, gõ nhẹ vào cành. Nếu trên giấy có những chấm nhỏ bò đi, quệt ngón tay lên thì để lại vệt màu, đó là nhện. Bụi thường hay mảnh vỏ khô thì nằm yên.
Cần phân biệt với cháy nắng và thiếu nước. Cháy nắng làm lá bạc thành mảng lớn ở phía hứng nắng, mép khô giòn, không có chấm li ti và không có tơ. Thiếu nước làm cả cây rũ xuống rồi lá vàng từ dưới lên, tưới lại thì cây đứng lên ngay.
Trị nhện đỏ không cần thuốc: từng bước
Nhện đỏ ghét nước và độ ẩm. Phần lớn ban công trị sạch bằng cách dưới đây nếu làm đều tay trong hai đến ba tuần.
- Cách ly cây bị. Tách cây khỏi những chậu xung quanh, vì nhện đi theo gió và theo tơ sang cây bên cạnh.
- Cắt bỏ lá, ngọn đã bạc trắng. Lá đã mất màu gần hết sẽ không xanh lại và đang nuôi đàn nhện. Cắt bỏ, cho vào túi kín.
- Xịt rửa mạnh mặt dưới lá. Đặt cây nằm nghiêng hoặc dùng vòi tia chếch lên, xịt kỹ mặt dưới từng lá và ngọn non. Làm vào sáng sớm hoặc chiều mát để lá kịp khô trước tối.
- Lặp lại hai ba ngày một lần. Trứng nhện nở liên tục, một lần xịt chỉ giảm số lượng. Làm đều ít nhất hai tuần.
- Tăng độ ẩm quanh cây. Đặt chậu trên khay sỏi có nước, nhóm cây lại gần nhau sau khi đã sạch, hoặc che bớt gió lùa khô. Với cây trong phòng máy lạnh, chuyển cây ra xa luồng gió thổi thẳng.
- Lau lá to bằng khăn ẩm. Cây lá to như bàng Singapore, đa búp đỏ, trầu bà lá xẻ có thể lau từng lá cả hai mặt, nhanh và sạch hơn xịt.
- Theo dõi bằng tờ giấy trắng. Mỗi tuần làm lại phép thử gõ cành lên giấy. Không còn chấm bò sau hai lần thử liên tiếp mới coi là xong.
Nếu đã làm đủ mà nhện vẫn dày, đó là lúc hỏi cán bộ bảo vệ thực vật hoặc khuyến nông về nhóm thuốc đặc trị nhện, vì nhện không phải côn trùng và nhiều thuốc trừ sâu thông thường không diệt được chúng. Đọc nhãn, đúng liều, không phun khi cây đang có hoa.
Vì sao phun thuốc trừ sâu mà nhện càng nhiều?
Đây là chuyện nhiều người gặp nhưng ít ai giải thích. Nhện đỏ thuộc nhóm nhện, họ hàng của ve, không phải côn trùng như rệp hay sâu. Thuốc trừ sâu phổ thông được làm ra để diệt côn trùng nên với nhện, hiệu quả thường kém.
Trong khi đó, thuốc lại diệt rất tốt những sinh vật nhỏ ăn nhện như bọ rùa, nhện bắt mồi, ấu trùng bọ cánh gân. Thiên địch chết hết, nhện đỏ không còn ai kiểm soát, đàn của chúng bùng lên nhanh hơn trước khi phun. Đó là lý do có ban công càng phun càng bạc lá.
Thêm nữa, nhện đỏ sinh sản rất nhanh khi trời nóng, vòng đời ngắn, nên dùng một loại thuốc lặp lại nhiều lần dễ khiến những con sống sót sinh ra thế hệ ít bị ảnh hưởng hơn. Người bán thuốc ở chợ không phải lúc nào cũng nói điều này.
Vì vậy thứ tự đúng với nhện đỏ là nước và độ ẩm trước, cắt tỉa và cách ly sau, thuốc đặc trị chỉ khi thật cần và có người chuyên môn chỉ cho.
Ban công thế nào thì nhện đỏ hay tới?
Hướng tây, nắng chiều gắt. Lá nóng, mất nước nhanh, độ ẩm quanh lá thấp, đúng điều kiện nhện ưa.
Tầng cao gió lùa. Gió khô thổi liên tục làm lá khô mặt dưới. Cây ở tầng cao chung cư bị nhiều hơn tầng thấp có bóng cây.
Sát tường, sát kính hắt nóng. Tường sơn sáng và kính hắt nhiệt ngược lại vào lá, nhất là buổi chiều.
Tưới ít, chỉ tưới gốc. Lá không bao giờ được rửa nên bụi và nhện tích lại. Thỉnh thoảng xịt rửa lá cũng là một cách phòng.
Cây đứng quá sát nhau mà không ai soi. Lá chạm lá là cầu nối cho nhện bò sang. Cây sát nhau cần được soi kỹ hơn chứ không phải thưa hơn.
Mùa khô, đầu mùa nắng. Từ cuối mùa mưa tới giữa mùa khô là lúc phải để mắt. Mưa nhiều thì nhện giảm tự nhiên.
Phòng máy lạnh. Không khí khô và không có thiên địch, cây trong văn phòng, phòng ngủ bật máy lạnh suốt ngày hay bị nhện mà chủ không ngờ.
Cây mới mua từ nơi khác về. Một chậu cây có nhện là nguồn lây cho cả ban công. Soi mặt dưới lá trước khi mua và cách ly vài tuần sau khi mang về.
Phòng nhện đỏ quanh năm cho cây ban công
Xịt rửa lá mỗi tuần một lần. Một vòi nước hướng lên mặt dưới lá vào sáng sớm vừa làm sạch bụi vừa đuổi nhện trước khi chúng thành đàn.
Che bớt nắng chiều. Lưới che, mành tre hoặc cây leo phía ngoài giảm nhiệt cho cả dãy chậu.
Đặt khay nước, khay sỏi. Hơi nước bốc lên quanh gốc nâng độ ẩm cho tầng lá dưới.
Chọn cây chịu nắng khô cho hướng tây. Nếu một cây năm nào cũng bị nhện ở chỗ đó, có thể chỗ không hợp cây. Đổi cây hợp nắng gắt hơn đôi khi là cách gọn nhất.
Bón vừa phải. Cây bị bón đạm nhiều có lá non mềm, nhện và các loài chích hút dễ tấn công.
Giữ thiên địch. Thấy bọ rùa, nhện nhỏ chạy nhanh trên lá thì đừng phun. Chúng là đồng minh miễn phí.
Soi cây mồi. Hoa hồng và cau tiểu trâm thường bị nhện đầu tiên. Soi chúng mỗi tuần như chiếc chuông báo.
Ghi lại thời điểm nhện xuất hiện. Năm nào cũng bị vào tầm đó thì năm sau bắt đầu xịt rửa sớm hơn vài tuần.
Câu hỏi thường gặp
Nhện đỏ có nhìn thấy bằng mắt thường không?
Có, nhưng rất nhỏ, cỡ hạt bụi, nên phải nhìn mặt dưới lá dưới ánh sáng tốt hoặc dùng kính lúp. Phép thử gõ cành lên tờ giấy trắng giúp thấy chúng rõ nhất.
Lá bị nhện chích có xanh lại được không?
Thường không. Chấm trắng là chỗ lá đã mất diệp lục. Lá bị nhẹ vẫn để lại nuôi cây, lá bạc quá nửa thì nên cắt, cây sạch nhện sẽ ra lá mới xanh.
Xịt nước nhiều có làm cây bị nấm không?
Có thể nếu xịt buổi tối và lá ướt qua đêm. Xịt sáng sớm hoặc chiều còn nắng nhẹ để lá khô trong vài giờ, và giữ chỗ đặt cây thông gió.
Nhện đỏ có lây từ cây này sang cây khác không?
Có. Chúng bò qua lá chạm nhau, theo gió và bám vào tay, quần áo người chăm. Tách cây bị ra và xử lý cây bị sau cùng trong ngày.
Cây trong phòng máy lạnh có bị nhện đỏ không?
Có, và khá thường gặp vì không khí khô. Đặt cây tránh luồng gió thổi thẳng, lau lá định kỳ và thỉnh thoảng mang cây ra chỗ thoáng rửa lá.
Bao lâu thì trị dứt nhện đỏ?
Nếu xịt rửa đều hai ba ngày một lần, thường thấy giảm rõ sau một đến hai tuần. Nên duy trì thêm ít nhất một tuần sau khi không còn thấy nhện để diệt lứa trứng cuối.
