Ban công tầng cao gió mạnh nên chọn cây thấp, lá cứng hoặc lá nhỏ, thân dẻo: lưỡi hổ, xương rồng, hoa giấy tỉa gọn, cỏ lan chi, dứa cảnh lá cứng là những cây hay sống được. Chậu phải nặng, đáy rộng, đặt sát chân tường hoặc sát nền, tuyệt đối không đặt trên mép lan can.
Nhiều người dọn lên căn hộ cao, mang theo những chậu cây đã sống khoẻ ở nhà cũ, rồi thấy chúng rách lá, khô ngọn, nghiêng ngả chỉ sau vài tuần. Nguyên nhân thường không phải thiếu nước hay thiếu phân, mà là gió: thứ không thấy được nhưng làm cây mất nước từng giờ.
Gió làm hại cây trên ban công cao như thế nào?
Gió thổi liên tục kéo hơi nước ra khỏi lá nhanh hơn nhiều so với chỗ lặng gió. Rễ trong chậu nhỏ không kịp bù, nên đầu lá và mép lá khô trước, rồi lá quăn, cuối cùng rụng. Nhìn bề ngoài giống hệt cây thiếu nước, nên chủ nhà tưới thêm, đất úng mà lá vẫn khô. Đó là lúc cây bị hại cả hai đầu.
Lá to và mỏng chịu thiệt nhất. Lá chuối cảnh, thiên điểu, môn, trầu bà lá xẻ bị gió quất liên tục sẽ rách tua. Cây thân mềm cao dễ gãy ngọn. Cây có tán dày nặng ở trên, chậu nhẹ ở dưới thì đổ.
Gió ở chung cư cũng không đều. Góc ban công nằm ở đầu hồi toà nhà, ban công không có tường ngăn hai bên, hoặc ban công đối diện khoảng trống giữa hai toà thường hứng gió mạnh hơn hẳn. Có nhà cùng tầng mà một bên trồng gì cũng sống, bên kia trồng gì cũng xơ xác, chỉ vì một bên là "ống gió".
Muốn biết ban công nhà mình gió cỡ nào, treo một dải vải nhẹ ở vài vị trí và quan sát vài ngày, cả sáng lẫn chiều. Chỗ dải vải bay thẳng gần như suốt ngày là chỗ chỉ nên đặt cây thấp, lá cứng.
Cây chịu gió tốt cho ban công tầng cao
Lưỡi hổ. Lá cứng, đứng thẳng, gió lùa qua không rách. Chọn loại lá ngắn, chậu thấp sẽ vững hơn loại lá dài cao.
Xương rồng và cây mọng nước cứng. Mất nước chậm, gió không làm khô kịp. Tránh loại thân cao mảnh dễ gãy.
Hoa giấy tỉa thấp. Chịu nắng, chịu gió, nhưng phải tỉa gọn tán, không để cành vươn dài phất phơ. Dáng bụi tròn sát chậu chịu gió tốt hơn dáng leo.
Cỏ lan chi. Thấp, mềm dẻo, gió thổi rạp rồi đứng lên lại. Hợp làm tầng thấp phía trước.
Dứa cảnh lá cứng. Lá dày, mọc thành hoa thị sát gốc, ít bị gió lật. Tránh loại lá mỏng màu sặc sỡ quen trong nhà.
Ngọc bút, trang thấp. Cây bụi lá vừa, dày, chịu cắt tỉa; giữ dáng thấp thì đứng gió ổn.
Dừa cạn, mười giờ. Thấp, mọc bò, gió không làm gì được nhiều. Chỉ cần đất thoát nước.
Tùng thơm, hương thảo dáng thấp. Lá kim nhỏ, ít bị gió làm rách. Cần đất thoát nước rất tốt và nắng.
Cây thân mềm cao như cau, trúc. Không nằm trong nhóm chịu gió. Nếu vẫn muốn trồng, đặt vào góc khuất nhất và chọn chậu thật nặng.
Chậu và cách đặt chậu cho ban công gió
Chậu đáy rộng hơn miệng hoặc bằng miệng. Chậu miệng loe đáy hẹp là dáng dễ đổ nhất. Chậu thấp, đáy rộng đứng vững hơn nhiều.
Chậu nặng: xi măng, đá, gốm dày. Chậu nhựa nhẹ chỉ hợp cây thấp. Cây cao trong chậu nhựa thì phải chèn đá dưới đáy hoặc lồng vào chậu nặng.
Đặt sát chân tường, sát nền. Gió mạnh nhất ở mép ngoài và phía trên lan can. Kéo chậu vào trong, thấp xuống.
Không đặt chậu trên mép lan can, bậu cửa sổ. Một chậu rơi từ tầng cao có thể gây chết người. Đây là chuyện an toàn chứ không còn là chuyện cây.
Không đặt cây cao đứng một mình. Gom nhiều chậu sát nhau, cây thấp che chân cây cao, khối cây chịu gió tốt hơn từng chậu lẻ.
Cố định chậu cây cao. Buộc dây mềm từ thân chậu vào móc cố định phía tường, hoặc dùng khung giữ chậu. Hỏi ban quản lý trước khi khoan.
Đất nặng hơn một chút cho cây cao. Giá thể quá nhẹ, nhiều xơ dừa thì chậu nhẹ, rễ không neo chắc. Trộn thêm đất thịt cho cây cao.
Không dùng đĩa lót nhựa mỏng nhẹ. Gió lật đĩa, hất nước. Dùng đĩa nặng hoặc kê chân chậu bằng gạch.
Tưới và chăm cây ở chỗ gió nhiều: khác chỗ lặng gió ra sao?
Ban công gió làm chậu khô nhanh hơn chỗ lặng, nên lịch tưới không bê nguyên từ nhà cũ sang được. Kiểm đất bằng ngón tay trong vài tuần đầu để biết nhịp mới. Thường thì chậu nhỏ đặt chỗ gió phải tưới dày hơn, chậu lớn chỗ khuất vẫn như cũ.
Nhưng đừng tăng tưới cho mọi chậu. Cây khô ngọn vì gió mà tưới thêm cũng không đỡ, vì vấn đề nằm ở lá chứ không ở đất. Cách đỡ thật là dời cây vào chỗ khuất hơn, che gió bằng cây khác hoặc bằng tấm chắn thoáng, và tỉa bớt lá cho cây cân lại với bộ rễ.
Tấm chắn gió nên là loại thoáng, gió đi qua được một phần, như lưới, lam gỗ, hàng cây lá cứng. Tấm chắn kín đặc làm gió dội và xoáy, có khi phía sau còn rối hơn. Ở chung cư, mọi thứ lắp lên lan can đều nên hỏi ban quản lý, vì liên quan mặt ngoài và an toàn rơi rớt.
Cây mới chuyển lên tầng cao nên cho làm quen dần. Tuần đầu đặt ở góc khuất nhất, sau đó mới dời ra. Lá non mọc ra ở chỗ mới thường dày và cứng hơn lá cũ, đó là lúc cây đã quen gió.
Chuyển cây từ nhà cũ lên căn hộ tầng cao
Nhiều người dọn nhà mang theo cả vườn cây. Muốn cây sống qua đợt chuyển, làm theo thứ tự này:
- Chọn lọc trước khi chuyển. Cây lá to mỏng, cây thân cao mảnh đã quen chỗ lặng gió nên để lại hoặc tặng người khác; mang theo cây lá cứng, cây bụi thấp.
- Tỉa bớt lá cho cây lớn. Bớt lá thì bớt mặt hứng gió và bớt nước thoát qua lá, cây đỡ khô ngọn những tuần đầu.
- Đổi chậu nặng cho cây cao ngay từ lúc chuyển. Đừng chờ cây đổ một lần mới đổi; chậu nhẹ ở tầng cao là rủi ro rơi.
- Tuần đầu gom tất cả vào góc khuất nhất. Thường là sát tường phía trong, chỗ có tường ngăn hai bên.
- Theo dõi đất hằng ngày. Nhịp tưới ở chỗ mới chưa biết, thử đất bằng ngón tay thay vì tưới theo lịch cũ.
- Dời ra chỗ thoáng từng chậu một. Cây nào ra lá mới dày, không cháy ngọn thì mới dời tiếp chậu khác.
Mùa mưa bão thì thêm một việc: hạ chậu treo, đưa đồ nhẹ vào trong, nằm cây cao xuống khi có tin giông lớn. Ở tầng cao, việc này không được bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cây trên ban công tầng cao hay khô đầu lá?
Gió liên tục làm lá mất nước nhanh hơn rễ hút kịp, nên đầu lá và mép lá khô trước. Tưới thêm thường không giải quyết được. Dời cây vào chỗ khuất, che gió một phần và chọn loài lá cứng mới là cách bền.
Có nên treo chậu cây ra ngoài lan can ở tầng cao không?
Không nên. Chậu treo ngoài lan can ở tầng cao là rủi ro rơi xuống người bên dưới, nhất là khi gió mạnh hoặc móc gỉ. Nhiều toà nhà cấm hẳn việc này. Nên đặt chậu bên trong, sát nền.
Cây lá to như thiên điểu có trồng được ở ban công gió không?
Trồng được nhưng lá sẽ rách tua, mất dáng. Nếu muốn, đặt ở góc khuất nhất, chậu thật nặng và chấp nhận lá không còn nguyên. Cây lá cứng, lá nhỏ vẫn hợp hơn.
Làm sao biết ban công có phải chỗ gió mạnh không?
Treo vài dải vải nhẹ ở các vị trí khác nhau và quan sát vài ngày. Chỗ vải bay thẳng gần như suốt ngày là chỗ gió mạnh. Đầu hồi toà nhà và khoảng trống giữa hai toà thường gió nhất.
Chậu nhựa có dùng được cho ban công tầng cao không?
Dùng được cho cây thấp, gọn. Cây cao thì chậu nhựa nhẹ dễ đổ, nên chèn đá dưới đáy, lồng vào chậu nặng hoặc cố định bằng dây. Ưu tiên chậu đáy rộng.
Mua cây về đặt ra ban công gió ngay có được không?
Nên để cây ở góc khuất một, hai tuần cho quen rồi mới dời ra chỗ gió. Cây ở vựa thường đứng chỗ lặng gió, ra gió mạnh ngay dễ rụng lá, khô ngọn.