Mười câu nên hỏi trước khi trả tiền gồm: cây về vựa bao lâu, đang đứng nắng hay râm, trồng trong đất gì, tưới mấy lần, gần đây có bón phân hay phun thuốc gì không, có thay chậu chưa, cây là giống gì, hợp chỗ nào trong nhà, và nếu cây yếu đi trong những ngày đầu thì xử lý thế nào. Không cần hỏi hết, nhưng hỏi được năm sáu câu là đủ tránh phần lớn chuyện buồn.
Người bán cây lâu năm thường quý khách hỏi kỹ, vì khách hỏi kỹ ít khi quay lại than phiền. Còn khi một câu hỏi đơn giản như "cây về bao lâu rồi" mà người bán né, giục mua nhanh, đó cũng là câu trả lời.
Mười câu hỏi và vì sao cần hỏi
Cây này về vựa bao lâu rồi? Cây mới về chưa quen chỗ, rễ có thể còn đứt do bứng hay chuyển bầu. Cây đã đứng vài tuần, có đọt mới, thì đã qua cú sốc đầu tiên.
Ở đây cây đứng nắng hay dưới lưới? Cây quen nắng đem vào góc tối sẽ rụng lá; cây quen lưới che đem ra nắng gắt sẽ cháy lá. Câu này giúp mình biết phải cho cây làm quen bao lâu.
Đất trong bầu là đất gì, mới sang chậu hay trồng từ nhỏ? Bầu đất bùn nặng bọc giá thể tơi bên ngoài là ca dễ thối rễ nhất khi tưới theo mặt đất.
Ở đây tưới mấy lần một ngày? Ngoài trời có thể tưới mỗi ngày; trong nhà thì thường thưa hơn nhiều. Biết nhịp cũ để giảm dần, không đổi đột ngột.
Gần đây có bón phân hay phun thuốc gì không? Cây vừa bón nhiều thì về không cần bón nữa. Cây vừa phun thuốc thì nhà có trẻ nhỏ, thú cưng nên rửa lá trước khi đặt trong nhà.
Cây này là giống gì, tên thường gọi là gì? Một tên tiếng Việt có khi chỉ nhiều loài khác nhau. Biết đúng tên giúp tra cách chăm và kiểm cây có độc với trẻ, mèo, chó không.
Cây này hợp đặt ở đâu? Hỏi để so với chỗ mình định đặt. Người bán tốt sẽ nói thẳng nếu chỗ đó không hợp, thay vì bán bằng mọi giá.
Lá này lau bóng hay tự nhiên? Phân biệt lá bóng thật với lớp phun bóng che màu lá thật.
Chậu có lỗ thoát nước không? Chậu sứ đẹp không lỗ là nguyên nhân úng rễ hàng đầu với người mới chơi cây.
Nếu cây yếu đi trong mấy ngày đầu thì sao? Hỏi để biết người bán có hỗ trợ tư vấn, đổi cây hay không, và điều kiện là gì.
Nghe cách người bán trả lời, không chỉ nghe nội dung
Người bán thật thường trả lời cụ thể và có khi tự nói ra điểm yếu của cây: "Cây này mới về tuần trước, chị về để chỗ mát mấy hôm đã", "Lá này em có lau cho sạch bụi thôi". Kiểu trả lời đó đáng tin hơn những câu chung chung như "cây khoẻ lắm, dễ trồng lắm, để đâu cũng sống".
Câu "để đâu cũng sống" là câu cần dè chừng nhất. Không có cây nào sống tốt ở mọi chỗ. Kim tiền, lưỡi hổ chịu được thiếu sáng nhưng sẽ chậm lớn và dễ úng nếu tưới như cây ngoài nắng; cây ưa nắng để trong phòng sẽ vươn dài, rụng lá. Người nói "để đâu cũng được" hoặc không rành, hoặc muốn bán nhanh.
Một dấu hiệu khác: giục quyết nhanh. "Cây này còn có một chậu, chiều có người hỏi rồi", "Hôm nay bớt giá, mai lên lại". Cây cảnh hiếm khi khan hàng đến mức đó, trừ cây thế, bonsai độc bản hay dịp cận Tết. Bị giục thì cứ hẹn quay lại; cây thật sự hợp thì vài ngày sau vẫn có cây tương tự.
Ngược lại, người bán chịu khó hỏi lại mình, "nhà anh hướng nào, phòng có máy lạnh không, có nuôi mèo không", thường là người muốn cây sống. Dù giá có nhỉnh hơn nơi khác một chút, kiểu tư vấn đó đáng tiền.
Những chiêu bán cần nhận ra
Gieo lo rồi bán giải pháp. Vừa chọn xong cây, người bán chỉ ra "lá này có nấm", rồi giới thiệu ngay một chai thuốc hoặc gói phân. Có thể đúng, nhưng nên tự kiểm lại, hoặc chọn cây khác không có nấm.
Bán kèm chậu đắt. Cây giá mềm nhưng bắt buộc phải lấy chậu sứ kèm. Hỏi giá cây riêng, giá chậu riêng để so với nơi khác.
Nói tên một giống quý cho cây phổ thông. Gọi tên nghe lạ, nghe hiếm cho một giống bình thường. Chụp ảnh lá, tra thêm hoặc hỏi vài nơi.
Hứa phong thuỷ thay cho hướng dẫn chăm. Nói nhiều về tài lộc, hợp mệnh mà không nói cây cần sáng bao nhiêu, tưới thế nào. Phong thuỷ là quan niệm dân gian, cây vẫn cần đúng ánh sáng và nước.
Giá theo mặt khách. Không niêm yết, hỏi mỗi lúc một giá. Hỏi giá vài cây khác nhau để thấy mặt bằng, và so ở vài nơi.
Đóng gói kín trước khi mình xem kỹ. Cây được bọc giấy, bọc túi ngay sau khi chọn. Kiểm rễ, lá, gốc trước khi để người bán gói.
Hứa bảo hành bằng miệng. Nói "chết đổi cây khác" nhưng không có điều kiện rõ. Nhờ ghi lại qua tin nhắn: thời gian, điều kiện, cách liên hệ.
Mua cây cho ong, mua cây có hoa cho vườn: thêm một câu về thuốc
Với người trồng cây để lấy hoa cho ong dú, hoặc vườn có đặt đàn ong, câu "gần đây có phun thuốc gì không" quan trọng hơn hẳn. Cây ở vựa thường được phun phòng sâu bệnh định kỳ; mang cây vừa phun về đặt cạnh thùng ong là đem thuốc tới tận cửa tổ.
Không cần biết tên thuốc, chỉ cần biết thời điểm phun gần nhất và xin người bán chọn cây chưa phun gần đây. Về nhà, nên để cây cách xa chỗ ong một thời gian, tỉa bỏ hoa đang nở trên cây nếu không chắc, chờ đợt hoa mới rồi mới đặt gần đàn.
Nếu đang chuẩn bị vườn để nuôi ong dú, cách nuôi, chăm và chia đàn có thể tìm hiểu thêm ở ongdu.com; còn ở đây, việc của người mua cây là chọn đúng cây sạch và hỏi đúng câu.
Còn những câu hỏi về loại thuốc, liều lượng, thời gian cách ly thì nên hỏi cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật ở địa phương, đừng chỉ dựa vào lời người bán.
Thứ tự hỏi và kiểm trong năm phút trước khi trả tiền
Hỏi rời rạc dễ quên câu quan trọng. Đi theo thứ tự dưới đây, vừa hỏi vừa nhìn, cả việc mất chừng năm phút.
- Nói trước chỗ mình định đặt cây. Hướng nhà, có máy lạnh không, có trẻ nhỏ hay thú cưng không. Người bán có thông tin này sẽ tư vấn đúng hơn, và mình nghe được họ có thật lòng không.
- Hỏi cây về bao lâu, đứng nắng hay râm. Hai câu này gần như quyết định có mua hay không.
- Tự nhấc chậu, nhìn lỗ đáy, đẩy nhẹ thân. Vừa nghe trả lời vừa kiểm rễ, kiểm độ chắc của gốc.
- Lật vài lá xem mặt dưới. Tìm đốm trắng, mạng tơ mịn, chấm li ti di động, dấu hiệu của rệp sáp, nhện đỏ.
- Hỏi chuyện tưới, bón, phun thuốc gần đây. Ghi nhớ nhịp tưới cũ để về nhà giảm dần cho hợp.
- Hỏi giá cây và giá chậu tách riêng. Để so với nơi khác và để có lựa chọn mang chậu nhựa về tự thay sau.
- Hỏi chuyện đổi trả, nhờ ghi lại. Một tin nhắn ngắn là đủ: tên cây, ngày mua, điều kiện đổi.
Nếu sau năm phút đó vẫn còn lưỡng lự, cứ chụp ảnh cây, xin số liên lạc, về suy nghĩ. Cây tốt không chạy đi đâu.
Câu hỏi thường gặp
Câu hỏi nào quan trọng nhất khi mua cây?
Nếu chỉ được hỏi một câu, hãy hỏi cây đang đứng nắng hay râm ở vựa. Câu này quyết định cây có hợp chỗ mình định đặt không và phải cho cây làm quen bao lâu.
Người bán nói cây "để đâu cũng sống" có tin được không?
Không nên tin hoàn toàn. Mỗi loài có giới hạn về sáng và nước; cây chịu thiếu sáng vẫn chậm lớn và dễ úng nếu tưới nhiều. Hỏi lại cụ thể: để trong phòng ít sáng thì tưới thế nào.
Mua cây có được đổi trả không?
Tuỳ từng nơi, không có quy định chung. Nên hỏi trước khi trả tiền và nhờ ghi lại điều kiện qua tin nhắn: thời gian bao lâu, trường hợp nào được đổi, cần chụp ảnh gì.
Có nên hỏi người bán cây có phun thuốc gì không?
Nên, nhất là nhà có trẻ nhỏ, thú cưng hay vườn có ong. Không cần biết tên thuốc, chỉ cần biết lần phun gần nhất để rửa lá hoặc để cây xa chỗ nhạy cảm một thời gian.
Bị giục mua nhanh thì làm sao?
Cứ bình tĩnh hẹn quay lại. Trừ cây độc bản hay dịp cận Tết, cây cảnh phổ thông hiếm khi khan đến mức phải quyết trong vài phút.
Làm sao biết giá cây có hợp lý?
Giá phụ thuộc tuổi cây, dáng, cỡ bầu và mùa. Hỏi giá ở vài nơi cho cùng cỡ, tách riêng giá cây và giá chậu để so cho đúng.
