Chọn cây cảnh làm quà nên bắt đầu từ hai câu hỏi: người nhận là ai và cây sẽ đứng ở đâu. Người bận, văn phòng máy lạnh hợp cây chịu khô, chịu bóng; nhà có trẻ nhỏ hay chó mèo nên tránh cây có nhựa độc; người mê vườn có thể nhận cây hoa, cây ăn trái nhỏ hay cây cho ong; người lớn tuổi hợp cây dễ tưới, chậu nhẹ. Ý nghĩa dân gian của cây chỉ nên là lời chúc, không phải lý do chính.
Một chậu cây là món quà sống. Nó tiếp tục ở lại với người nhận nhiều tháng, nhiều năm, và vì vậy cũng có thể trở thành gánh nặng nếu chọn sai: cây khó chăm cho người không có thời gian, cây to cho căn hộ nhỏ, cây độc cho nhà có em bé.
Bài này đi qua từng kiểu người nhận và dịp tặng phổ biến, rồi tới chuyện gói quà, thẻ chăm và những điều nên tránh.
Bắt đầu từ chỗ cây sẽ đứng
Người tặng thường nghĩ về cây, người nhận thì phải sống với chỗ đặt. Một chậu cây đẹp tới đâu cũng sẽ yếu dần nếu chỗ đứng không hợp. Trước khi chọn, thử hình dung: cây sẽ ở bàn làm việc, quầy lễ tân, phòng khách căn hộ, hay sân nhà; chỗ đó có cửa sổ không, nắng buổi nào, có máy lạnh không.
Nếu không biết, hỏi khéo người thân, đồng nghiệp của người nhận. Câu hỏi đơn giản như "phòng mới có nhiều nắng không" đủ để loại bớt nửa số lựa chọn sai.
Kích thước cũng là chuyện của chỗ đặt. Căn hộ nhỏ nhận một chậu cây cao ngang người thì chủ nhà phải xoay xở, còn sảnh văn phòng rộng mà nhận một chậu bé xíu thì cây lọt thỏm. Cây vừa chỗ là cây được đặt ở vị trí đẹp và được nhìn tới mỗi ngày.
Cuối cùng là người sẽ chăm cây. Ở văn phòng, cây thuộc về "mọi người", nghĩa là không ai chăm cố định. Ở nhà, có khi người nhận là người bận nhất nhà. Cây chịu quên tưới là món quà tử tế với những trường hợp này.
Gợi ý theo dịp và người nhận
Bảng không phải danh sách cứng. Mỗi dòng là một hướng chọn và điều cần tránh.
| Dịp, người nhận | Hướng chọn | Nên tránh |
|---|---|---|
| Khai trương cửa hàng, văn phòng | Cây lá khoẻ, dáng đứng, chậu chắc, chịu máy lạnh như kim tiền, phát tài, lưỡi hổ cỡ vừa | Cây quá to so với mặt bằng, cây hoa nhanh tàn |
| Tân gia căn hộ | Cây cỡ nhỏ đến vừa hợp ánh sáng căn hộ, chậu có lỗ và đĩa lót | Cây cần nắng gắt cả ngày, chậu nặng khó di chuyển |
| Đồng nghiệp, bàn làm việc | Cây để bàn nhỏ, chịu bóng, chịu khô | Chậu ghép nhiều cây, sỏi màu, hoa gắn keo |
| Người lớn tuổi | Cây dễ tưới, chậu nhẹ hoặc có bánh xe, cây có hoa nhẹ nhàng | Cây có gai đặt chỗ đi lại, chậu quá nặng |
| Nhà có trẻ nhỏ | Cây ít rủi ro, đặt được trên cao, chậu không dễ đổ | Cây có nhựa độc như vạn niên thanh, trúc đào, môn |
| Nhà có chó mèo | Hỏi bác sĩ thú y nếu thú hay gặm; chọn cây đặt được ngoài tầm với | Cây được biết là độc với thú cưng, cây có lá giòn dễ gặm |
| Thăm người ốm | Hỏi trước nơi điều trị; về nhà rồi thì cây nhỏ, dễ chăm, không mùi gắt | Cây chậu đất mang vào phòng bệnh khi chưa hỏi |
| Người mê làm vườn | Cây hoa, cây ăn trái nhỏ, cây giống lạ mà họ chưa có, cây cho ong nếu họ nuôi ong | Cây phổ biến họ đã có sẵn |
| Quà Tết | Lan hồ điệp, quất nhỏ, cây để bàn kèm chậu đẹp | Cây mới đóng chậu dễ rụng, chậu ghép quá dày |
Với dòng thăm người ốm, nhiều cơ sở y tế hạn chế mang cây chậu, hoa vào phòng bệnh. Hỏi trước người nhà bệnh nhân hoặc nhân viên ở đó là cách lịch sự nhất.
Cây để bàn và cây cho văn phòng
Phần lớn quà cây là quà cho văn phòng: khai trương, lên chức, đồng nghiệp chuyển chỗ. Cây ở đây phải chịu được ánh sáng đèn, máy lạnh và sự vắng mặt của người tưới mỗi cuối tuần và mỗi kỳ nghỉ. Những cây có thân, củ hoặc lá dày trữ nước thường trụ tốt nhất.
Cách chọn chậu, những cây quen thuộc và điểm cần lưu ý của từng cây được viết kỹ trong bài chọn cây để bàn làm quà tặng dễ sống. Điểm quan trọng nhất là chậu phải có lỗ thoát nước, và tấm thẻ kèm theo phải dặn đừng tưới mỗi ngày.
Với quà khai trương, nhiều người chuộng cây cỡ lớn đặt ở cửa. Hỏi trước mặt bằng có chỗ đặt không, có nắng không, ai sẽ chăm. Nếu không chắc, một chậu cây cỡ vừa khoẻ mạnh tốt hơn một chậu lớn mà sau hai tháng đã vàng lá nằm ở góc.
Quà Tết cho văn phòng hay là lan hồ điệp chậu ghép. Đẹp, sang, nhưng cần người nhận biết cách tưới và sau Tết biết tách chậu. Nếu tặng lan, có thể in kèm vài dòng hướng dẫn rút từ bài lan hồ điệp chậu Tết chăm sao cho lâu tàn.
Cây có độc: điều người tặng nên biết
Vạn niên thanh. Lá đẹp, chịu bóng, rất phổ biến, nhưng nhựa gây bỏng rát miệng, sưng lưỡi nếu nhai. Không hợp nhà có trẻ nhỏ hay thú cưng hay gặm lá.
Trúc đào. Hoa đẹp, hay trồng ngoài sân, nhưng các bộ phận của cây đều độc. Không nên tặng cho gia đình có trẻ nhỏ hay vật nuôi thả rông.
Môn, ráy cảnh. Nhựa gây ngứa rát mạnh. Đặt ngoài tầm với hoặc chọn cây khác.
Trầu bà, lan ý, kim tiền. Phổ biến, dễ sống, nhưng có nhựa gây ngứa rát nếu nhai. Đặt trên cao là ổn với phần lớn gia đình.
Lưỡi hổ. Ít rủi ro với người hơn, nhưng thú cưng gặm có thể khó chịu đường tiêu hoá.
Cây có gai. Xương rồng, hoa giấy, hoa hồng không độc nhưng gai có thể làm trẻ bị thương. Tránh đặt ở lối đi.
Quả cây cảnh. Quả quất, ớt cảnh, cây ăn trái chưng có thể đã được phun thuốc. Dặn người nhận đừng để trẻ ăn.
Khi lỡ nuốt. Nếu trẻ hoặc thú cưng lỡ nhai, nuốt lá, quả cây cảnh và có biểu hiện bất thường, đến bác sĩ hoặc bác sĩ thú y ngay, mang theo tên cây hoặc ảnh cây.
Quà cho người mê vườn, người nuôi ong
Người đã có vườn thường không cần thêm một chậu kim tiền. Thứ làm họ vui là một cây họ chưa có: một giống hoa lạ, một cây ăn trái lùn trồng chậu, một cây thơm, hoặc đơn giản là một bộ dụng cụ tốt kèm một cây giống.
Với người đang nuôi ong dú, ong không ngòi, hoặc định nuôi, cây cho ong là món quà rất hợp. Đó là những cây hoa nhỏ, nở nhiều, nở lâu, mà người nuôi ong dú thường trồng quanh vườn để ong có nguồn phấn, mật gần tổ. Vì loài hợp ong khác nhau theo vùng, cách chắc nhất là hỏi người nhận đang thấy ong hay ghé cây nào, hoặc chọn những loài hoa phổ biến ở vùng họ ở.
Đi kèm cây cho ong, có thể gửi người nhận đường dẫn tới ongdu.com để họ tìm hiểu thêm về cách nuôi, chăm và chia đàn ong dú, nếu họ mới bắt đầu. Khi đó chậu cây trở thành một bước nhỏ trong việc họ đang làm.
Lưu ý khi mua cây hoa tặng người nuôi ong: hỏi người bán cây có vừa phun thuốc không. Cây mới phun thuốc bảo vệ thực vật đặt cạnh đàn ong là món quà không ai muốn.
Ý nghĩa dân gian: chúc thì được, hứa thì không
Người Việt hay gửi lời chúc qua tên cây và hình dáng cây: kim tiền, phát tài gắn với làm ăn, lưỡi hổ gắn với sự vững vàng, mai vàng, đào hồng gắn với năm mới may mắn, cây xanh quanh năm gắn với sự bền bỉ. Đây là một nét đẹp, và một tấm thiệp viết đúng ý cây làm món quà thêm ấm.
Chỉ nên dừng ở đó. Đừng nói với người nhận rằng cây sẽ mang tài lộc hay xua điều xấu. Cây là cây, nó sống tốt khi được đặt đúng chỗ và tưới đúng, không phải vì lời hứa nào.
Có người có kiêng riêng, như không thích cây có gai trong nhà, không thích cây lá rủ, hoặc để ý số lượng cây, màu chậu. Không cần biết hết các quan niệm này; nếu biết người nhận có để ý, hỏi khéo người thân của họ trước. Nếu không biết, cây lá xanh, dáng đứng, chậu màu trung tính là lựa chọn ít khi gây khó xử.
Còn nếu người nhận hỏi ý nghĩa của cây, có thể kể như một chuyện dân gian vui, kèm lời dặn tưới đúng cách. Lời dặn đó mới là phần giúp cây sống lâu.
Mua, gói và trao cây sao cho cây vẫn khoẻ
Cây có thể khoẻ ở vựa mà yếu đi ngay trong quá trình làm quà. Các bước dưới đây giữ cây ổn tới tay người nhận.
- Mua trước một hai ngày. Đủ thời gian kiểm cây ở nhà, soi lá xem có sâu bệnh, không quá sớm để cây phải đổi chỗ nhiều lần.
- Kiểm gốc, lá, mặt dưới lá. Cây quà tặng không nên mang theo rệp hay nhện vào nhà người khác.
- Tưới vừa đủ trước khi gói. Đất ẩm vừa, không sũng, để nước không chảy ra giấy gói và sàn nhà người nhận.
- Gói phần chậu, để lá thở. Giấy kraft, vải, nơ bọc quanh chậu. Không bọc kín tán lá trong ni lông lâu, lá bí hơi dễ úng.
- Kèm đĩa lót. Đặc biệt khi tặng chậu sứ, chậu đặt trên bàn.
- Viết thẻ chăm sóc. Tên cây, chỗ đặt hợp, cách tưới, lưu ý an toàn nếu có.
- Chở tránh nắng trưa. Cốp xe nóng làm cây héo nhanh. Để cây ở chỗ mát trên xe.
- Trao xong, gợi ý chỗ đặt. Một câu như "cây này thích chỗ gần cửa sổ" giúp người nhận bắt đầu đúng.
Hai tình huống điển hình
Tặng quà Tết cho cả phòng làm việc. Một nhóm muốn mua chậu quất lớn để ở sảnh. Sảnh văn phòng máy lạnh suốt ngày, xa cửa kính, nghỉ Tết đóng cửa hơn một tuần. Một chậu quất trĩu quả để trong điều kiện đó rất dễ rụng lá, rụng quả trước khi mọi người quay lại. Hướng tốt hơn là chậu lan hồ điệp đặt ở chỗ sáng dịu, hoặc vài chậu cây để bàn chịu khô cho từng người. Nếu vẫn muốn quất, chọn cây gốc chắc, lá khoẻ như bài chọn quất, tắc cảnh không rụng quả gợi ý, đặt sát cửa kính và nhờ bảo vệ tưới trong kỳ nghỉ.
Tặng cây tân gia cho gia đình trẻ có em bé và một con mèo. Người tặng định mua chậu vạn niên thanh vì lá đẹp, chịu bóng. Đây là lựa chọn rủi ro: em bé sắp tập bò, mèo hay gặm lá. Một chậu cây đặt được trên kệ cao, hoặc cây ít rủi ro hơn sau khi hỏi chủ nhà và bác sĩ thú y, hợp hơn. Kèm một câu dặn đặt ngoài tầm với.
Trong cả hai trường hợp, thay đổi lớn nhất đến từ việc hỏi trước một câu về chỗ đặt và người trong nhà.
Người tặng không cần là người rành cây. Chỉ cần nghĩ về người nhận nhiều hơn một chút so với nghĩ về chậu cây.
Những điều nên tránh khi tặng cây
Chậu không lỗ thoát nước. Đẹp nhưng gần như chắc chắn dẫn tới úng nếu người nhận tưới đều.
Cây phủ sỏi màu, gắn hoa giả, phun màu. Che dấu hiệu sức khoẻ của cây, đất bí, cây yếu dần.
Cây quá to so với nhà người nhận. Người nhận phải xoay xở chỗ đặt hoặc cho đi.
Cây cần nắng gắt cho căn hộ thiếu sáng. Mai, quất, hoa hồng, sen đá trong căn hộ tối sẽ yếu dần.
Cây có độc cho nhà có trẻ nhỏ, thú cưng. Hỏi trước, hoặc chọn cây đặt được ngoài tầm với.
Hứa hẹn phong thuỷ. Lời chúc thì được, hứa tài lộc dễ khiến người nhận khó xử khi cây héo.
Cây mang theo sâu bệnh. Soi lá trước khi tặng.
Tặng cây mà không kèm hướng dẫn. Người nhận không rành cây sẽ tưới mỗi ngày, cách giết cây nhanh nhất.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?
Người nhận có trẻ nhỏ hay thú cưng. Hỏi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y về loài cây định tặng nếu không chắc nó có độc không.
Tặng cây cho người đang điều trị bệnh. Hỏi người nhà hoặc nhân viên y tế nơi điều trị trước khi mang cây vào.
Tặng cây lớn, cây thế giá trị cao. Nhờ người bán cây có nghề tư vấn chỗ đặt và cách vận chuyển.
Tặng cây cho người nuôi ong. Hỏi người bán cây về việc phun thuốc gần đây, và hỏi người nhận loài nào ong ở vùng họ hay ghé.
Cây có dấu hiệu sâu bệnh trước ngày tặng. Hỏi người bán để đổi, hoặc nhờ cán bộ khuyến nông xem nếu là cây của mình.
Đặt cây lớn ở ban công cao tầng. Hỏi ban quản lý toà nhà về quy định, tránh chậu nặng đổ khi gió lớn.
Người nhận dị ứng phấn hoa. Chọn cây lá, hỏi người nhà trước nếu không chắc.
Tặng cây ra nước ngoài. Nhiều nơi có quy định kiểm dịch thực vật chặt. Hỏi cơ quan kiểm dịch thực vật trước khi định mang cây sống đi.
Câu hỏi thường gặp
Tặng cây gì cho tân gia căn hộ?
Chọn cây cỡ nhỏ đến vừa hợp ánh sáng căn hộ, chịu được tưới thất thường, trồng trong chậu có lỗ và đĩa lót. Nếu nhà có trẻ nhỏ hay thú cưng, tránh cây có nhựa độc hoặc dặn đặt ngoài tầm với.
Có nên tặng cây cho người đang nằm viện?
Nhiều cơ sở y tế hạn chế mang cây chậu, hoa vào phòng bệnh. Hỏi trước người nhà hoặc nhân viên y tế; nếu không được, có thể đợi người bệnh về nhà mới tặng.
Tặng cây khai trương nên tránh gì?
Tránh cây quá to so với mặt bằng, chậu không lỗ thoát nước, cây hoa nhanh tàn và lời hứa tài lộc. Cây lá khoẻ, dáng đứng, hợp chỗ đặt là lựa chọn an toàn.
Người nhận không biết chăm cây thì tặng gì?
Cây chịu khô, chịu bóng như kim tiền, lưỡi hổ, trầu bà, kèm thẻ ghi rõ chỉ tưới khi đất khô xuống. Tránh chậu ghép nhiều loài và cây cần nắng gắt.
Tặng cây cho người nuôi ong dú nên chọn cây gì?
Cây hoa nhỏ, nở nhiều, nở lâu mà người nuôi ong dú ở vùng đó thường trồng. Hỏi người nhận ong hay ghé cây nào, và hỏi người bán cây có vừa phun thuốc không trước khi mua.
Tặng cây có ý nghĩa phong thuỷ có nên không?
Có thể chọn cây theo lời chúc dân gian như một nét đẹp, nhưng chỉ nên nói như lời chúc. Điều quan trọng hơn là cây hợp chỗ đặt và người nhận chăm được.
