Sân nhỏ nhà phố nên trồng cây chậu nở hoa nhỏ, nở nhiều đợt và rau thơm để già cho ra hoa, kèm một chỗ râm mát cố định cho thùng ong. Đừng mong sân nhà nuôi đủ đàn: ong dú ở phố sống chủ yếu nhờ cây xanh quanh khu, còn sân nhà là bữa phụ những lúc ngoài kia thiếu hoa.
Có khá nhiều người ở phố nuôi một hai thùng ong dú cho vui, cho con xem, hoặc để thụ phấn cho vài chậu ớt, chậu chanh. Ong dú không có ngòi chích nên hợp với nhà có trẻ hơn ong mật. Nhưng sân thượng, sân sau nhà phố có những cái khó riêng: nắng hắt từ tường, ít chỗ đất, hàng xóm sát vách, và những đợt phun thuốc muỗi. Bài này đi qua từng chuyện ấy từ góc người trồng cây.
Đọc khu phố trước khi mua cây
Việc đầu tiên không phải ra vựa, mà là đi bộ một vòng quanh nhà, trong vòng vài trăm mét. Đếm xem có những gì: hàng cây trên vỉa hè, công viên nhỏ, sân trường, khuôn viên chùa, nhà thờ, vườn trong hẻm, bãi đất trống mọc cỏ dại. Khu có nhiều cây xanh và vườn tạp thì sân nhà chỉ cần bù chỗ thiếu; khu toàn bê tông, đường lớn thì có trồng bao nhiêu cũng khó nuôi đàn sống khoẻ.
Thứ hai là xem hàng cây đường phố nở vào tháng nào. Nhiều cây bóng mát đô thị ra hoa rộ một mùa trong năm, những tháng ấy ong không thiếu ăn. Ngược lại, có những tháng cả khu gần như không có hoa, đó là tháng sân nhà phải gánh.
Thứ ba là để ý mức phun thuốc trong khu. Có khu dân cư mỗi nhà một kiểu xịt muỗi, xịt kiến, có đợt phường phun hoá chất diệt muỗi cả khu để phòng sốt xuất huyết. Nếu nhà ở khu mà mấy chuyện này diễn ra thường xuyên, cần tính kỹ trước khi đem ong về.
Cuối cùng, nói chuyện với nhà bên cạnh. Ong dú không chích nhưng có thể bay lẫn vào tóc, đậu vào quần áo phơi. Một câu báo trước, một hũ mật tặng sau này, giữ cho mọi chuyện êm ấm hơn nhiều so với để hàng xóm tự phát hiện ra có tổ ong sát vách.
Cây chậu đáng trồng cho sân nhỏ
Rau thơm để cho ra hoa. Húng quế, tía tô, kinh giới, rau mùi khi để già sẽ trổ hoa nhỏ, thường thấy ong ghé. Chỉ cần chừa vài chậu không ngắt ngọn.
Ớt, cà, đậu trồng chậu. Hoa nhỏ, nở rải rác lâu ngày, lại được ong giúp thụ phấn. Chậu đủ lớn và nhiều nắng là chúng ra hoa đều.
Mướp, bầu trên giàn nhỏ. Một giàn mướp trên sân thượng vừa che nắng cho thùng, vừa có hoa sáng sớm. Cần chậu sâu và tưới đều.
Sao nhái, cúc nhỏ dạng hoa đơn. Hoa đơn cánh mở, nhuỵ lộ ra, dễ cho ong lấy phấn. Tránh loại hoa kép cánh chồng dày.
Hoa mười giờ chậu treo. Ưa nắng, chịu khô, nở hằng ngày khi trời nắng; hợp với sân thượng nắng gắt. Nhìn thử xem ong vùng mình có ghé không.
Chanh, quất trồng chậu. Mùa hoa thơm và thường có ong tới. Cây có múi hay bị sâu vẽ bùa, rệp, nên phải chịu bắt tay chứ đừng xịt.
Cây bụi nhỏ cho bóng. Một chậu cây bụi tán vừa đặt phía tây thùng giúp thùng đỡ nắng trên sân thượng không có bóng nào khác.
Cỏ dại hoa nhỏ mọc tự nhiên. Nếu ở khe gạch mọc xuyến chi hay cỏ hoa nhỏ, không vướng thì cứ để. Đó là hoa miễn phí.
Tránh các loại kiểng hoa kép lai. Đẹp ở vựa nhưng nhiều loại gần như không có phấn mật, lại hay được phun thuốc dưỡng trước khi bán.
Chỗ đặt thùng trên sân thượng, sân sau
Tránh tường hắt nắng tây. Bức tường gạch phơi nắng chiều giữ nhiệt tới tối, thùng đặt sát đó nóng hơn hẳn ngoài trời.
Kê thùng lên kệ cao, tách khỏi tường. Kệ không chạm vào tường hay chậu cây để kiến không có đường bò lên.
Có mái che nhỏ phía trên. Mưa tạt trực tiếp làm thùng gỗ hút nước. Mái che kê cao, có khe gió, không áp sát nắp.
Cửa tổ không quay vào lối đi. Sân nhà phố hẹp, người qua lại ngay trước cửa tổ dễ va vào đường bay. Quay cửa ra khoảng trống.
Tránh chỗ máy lạnh thổi hơi nóng. Cục nóng máy lạnh trên sân thượng thổi gió nóng ra liên tục; đặt thùng xa hẳn.
Không đặt cạnh chỗ phơi đồ. Ong bay qua quần áo phơi, dễ bị kẹp lại hoặc vô tình theo đồ vào nhà.
Không đặt dưới máng xối, chỗ nước nhỏ giọt. Ẩm liên tục làm mốc thùng và kéo côn trùng tới.
Chỗ dễ nhìn thấy cửa tổ. Ở phố mình hay quên, nên đặt chỗ đi ngang mỗi ngày để thấy ngay khi có kiến hay đàn yếu đi.
Đợt phun thuốc muỗi và thuốc xịt trong nhà
Ở thành phố, mối lo lớn nhất cho ong không đến từ vườn, mà từ những bình xịt trong nhà và những đợt phun diệt muỗi trong khu. Thuốc diệt côn trùng bay được không phân biệt muỗi với ong; một màn sương thuốc trôi qua sân thượng đúng lúc ong đang bay về là đủ gây hại.
Với đợt phun của phường, thường sẽ có thông báo trước qua tổ dân phố. Khi biết lịch, người nuôi có cách xử lý riêng cho thùng trong lúc phun; phần này thuộc kỹ thuật nuôi, nên hỏi người có kinh nghiệm hoặc tham khảo ongdu.com. Phần của người trồng cây là: không tưới, không cắt tỉa hôm ấy để khỏi kéo ong ra nhiều, và hôm sau rửa sạch các chậu hoa bằng nước nếu sương thuốc bám lên lá.
Trong nhà mình, đổi thói quen xịt thuốc côn trùng. Kiến trong chậu cây xử lý bằng cách dọn đường đi, nhấc chậu lên chân kê có nước; muỗi thì ngăn chỗ nước đọng, lưới cửa. Mỗi lần cầm bình xịt, nhớ rằng sân thượng chỉ cách cửa sổ vài bước.
Một điều nữa ít người nghĩ tới: cây mới mua ở vựa về. Cây hoa bán chưng nhiều khi được chăm bằng thuốc để lá đẹp, không sâu. Mua về, để riêng một góc xa thùng, tưới rửa vài lần và chờ một thời gian trước khi xếp vào cụm hoa cho ong, là cách thận trọng.
Những điều người nuôi ở phố hay bỏ qua
Sân thượng mùa khô cực nóng. Mặt sàn bê tông hắt nhiệt lên. Kệ thùng nên đặt trên khung, có cây hoặc mái che, đừng để thùng nằm trên sàn.
Chậu nhỏ khô rất nhanh. Cây chậu trên sân thượng có thể héo sau một ngày nắng gắt; hoa cho ong mất theo. Chậu lớn hơn hoặc lớp phủ mặt chậu giúp giữ ẩm.
Gió mạnh trên cao. Sân thượng nhà cao tầng hút gió, ong bay khó. Một hàng chậu cây cao chắn gió phía trống trải giúp nhiều.
Giàn dây leo bò vào thùng. Dây leo trên sân thượng mọc rất nhanh, phải kiểm mỗi tuần.
Hàng xóm có trẻ nhỏ sợ ong. Giải thích trước rằng ong dú không chích, và đặt thùng ở góc khuất phía nhà mình.
Quá nhiều thùng cho một khu. Sân nhỏ chỉ nên vài thùng. Thấy ong ở các chậu thưa dần, đàn kém đi thì đừng thêm thùng.
Quên rửa chậu cây mới mua. Cây từ vựa có thể còn thuốc trên lá. Cách ly một thời gian trước khi xếp cạnh thùng.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi ong dú ở nhà phố có làm phiền hàng xóm không?
Ong dú không có ngòi chích nên ít gây sợ hơn ong mật, nhưng vẫn có thể bay vào tóc hoặc đậu lên quần áo phơi. Báo trước với nhà bên và đặt thùng ở góc phía nhà mình là cách giữ hoà khí.
Sân thượng nắng gắt có nuôi ong dú được không?
Được nếu có chỗ râm thật sự cho thùng, nhất là che nắng chiều và tách thùng khỏi mặt sàn bê tông. Nếu sân thượng không có bóng nào, hãy làm mái che hoặc giàn leo trước rồi mới đem ong về.
Trồng rau thơm cho ong có cần để ra hoa không?
Cần. Lá rau thơm không có gì cho ong, chỉ hoa mới có. Chừa vài chậu không ngắt ngọn để chúng trổ hoa là đủ.
Cây hoa mua ở chợ hoa về có đặt cạnh thùng ong ngay được không?
Nên cách ly một thời gian và tưới rửa vài lần, vì cây chưng bán có thể đã được phun thuốc dưỡng. Thận trọng một chút đỡ hơn để ong ghé đúng chậu còn thuốc.
Mấy thùng ong dú là vừa cho một sân nhỏ?
Không có con số chung vì còn tuỳ cây xanh quanh khu. Bắt đầu với một hai thùng, quan sát đàn qua các mùa; nếu đàn yếu dần trong tháng thiếu hoa thì không nên tăng.
Phường phun thuốc diệt muỗi thì làm sao?
Theo dõi thông báo của tổ dân phố để biết lịch phun và xử lý thùng theo hướng dẫn của người nuôi có kinh nghiệm. Hôm đó tránh tưới hay tỉa cây, hôm sau rửa lá các chậu hoa gần thùng.
