Trước cửa tổ ong dú nên để một khoảng thoáng vài mét, không cây bụi rậm, không giàn leo, không chậu cây cao. Quanh giá thùng thì giữ mọi cành lá cách ra, không chạm vào chân giá hay thành thùng, vì mỗi điểm chạm là một con đường cho kiến, thằn lằn và nhện.
Người làm vườn có thói quen trồng kín cho đẹp, và chính thói quen ấy gây hại nhiều nhất cho thùng ong. Thùng đặt xong năm đầu thấy ổn, sang năm thứ hai bụi hoa bên cạnh lớn lên, cành vắt sang chân giá, một buổi sáng mở ra thấy kiến đã vào. Bài này chỉ cách trồng và tỉa để cửa tổ luôn thoáng, đường kiến luôn bị cắt.
Ong dú cần lối bay như thế nào?
Ong dú nhỏ và khá nhạy với vật cản. Khi về tổ, chúng thường lượn một vòng ngắn trước cửa rồi mới đáp. Nếu ngay trước cửa có bụi cây lá dày, ong phải vòng qua, những lúc về đông vào buổi chiều sẽ dồn ứ quanh bụi cây, dễ thành mồi cho nhện và thằn lằn rình ở đó.
Khoảng thoáng không cần rộng như sân bóng. Vài mét trước cửa không có vật cản ngang tầm thùng là đủ. Bên dưới có thể là cỏ thấp hay luống hoa thấp hơn hẳn chân giá; phía trên cao có thể có tán cây che nắng, miễn là không có cành sà ngang ngay tầm cửa.
Ánh sáng cũng là một phần của lối bay. Ong định hướng nhờ ánh sáng, nên một cửa tổ quay vào bụi rậm tối thường kém hơn cửa quay ra khoảng sáng. Vì vậy cây che nắng nên đứng phía sau hoặc bên hông thùng, không đứng chắn trước mặt.
Điều hay bị quên là lối bay thay đổi theo năm. Bụi hoa trồng cách thùng ba mét, hai năm sau mép tán có khi chỉ còn cách thùng chừng một mét. Nên mỗi lần ra vườn, đứng thẳng trước cửa tổ nhìn về phía trước, tưởng mình là con ong sắp về, xem có cành nào đang lấn vào đường.
Cắt đường kiến: những điểm chạm hay bị bỏ sót
Cành cây bụi vắt sang chân giá. Đây là điểm chạm hay gặp nhất. Giữ khoảng cách rõ ràng giữa mép bụi cây và giá, tỉa ngay khi cành mọc lấn.
Dây leo tự bò. Mướp, ti gôn, trầu bà, bìm bìm có thể bò sang giá trong vài tuần. Dây leo nào trồng gần thùng cũng phải kiểm thường xuyên.
Cỏ cao chạm chân giá. Cỏ mọc cao qua phần chân có chặn kiến làm mọi biện pháp chặn kiến của người nuôi thành vô nghĩa. Cắt thấp vòng quanh chân giá.
Chậu cây đặt sát chân. Chậu dựa vào chân giá là cầu nối. Đặt chậu cách ra.
Lá rụng chất đống dưới giá. Đống lá khô dồn tới chân giá thành tổ cho kiến và lối lên. Cào gọn thường xuyên.
Dây phơi, dây điện, ống tưới. Không phải cây, nhưng người làm vườn hay buộc dây tưới qua giá cho tiện. Mỗi sợi dây là một con đường.
Tường và hàng rào. Giá đặt sát tường hay rào thì kiến chỉ việc đi theo tường. Kê giá cách tường một chút.
Cành cây trên cao rủ xuống. Cành tán che phía trên lâu ngày rủ xuống chạm nắp thùng, nhất là sau mưa khi lá nặng nước.
Cây có rệp mật. Cây bị rệp thường kéo theo kiến chăn rệp. Cây gần thùng mà có rệp thì xử lý thủ công sớm, đừng để thành ổ kiến.
Khoảng cách gợi ý quanh giá thùng
Không có quy chuẩn chung, các khoảng cách dưới đây là cách làm của nhiều vườn để dễ chăm. Tuỳ thế vườn mà điều chỉnh.
| Thứ quanh giá | Đặt ở đâu | Lý do |
|---|---|---|
| Cây bụi, cây hoa cao ngang thùng | Phía sau hoặc bên hông, cách giá rõ ràng | Không chắn đường bay, không thành cầu cho kiến |
| Luống hoa thấp, cỏ thấp | Phía trước được, thấp hơn hẳn chân giá | Giữ đất, không cản lối bay |
| Dây leo, giàn | Phía tây, tách rời khỏi giá | Che nắng chiều mà không cho dây bò sang |
| Cây che nắng lớn | Phía tây hoặc tây nam, gốc cách xa | Tán che xuống, rễ và trái rơi không tới thùng |
| Chậu cây tưới hằng ngày | Cách xa giá | Tránh ẩm và nước bắn lên thùng |
Nếu vườn hẹp không làm đủ được, ít nhất giữ hai điều: không có gì chạm giá và phía trước cửa tổ thoáng.
Tỉa quanh giá thùng mà không làm ong hoảng
Tỉa cây sát thùng là việc phải làm, nhưng làm vụng thì cả đàn kéo ra. Thứ tự sau giúp xong việc nhẹ nhàng.
- Chọn giờ ong ít ra vào. Sáng sớm trước khi đàn đi làm đông, hoặc trời mát chiều muộn. Tránh trưa nắng lúc ong ra vào nhiều nhất.
- Đứng bên hông, không đứng trước cửa. Thân người chắn ngay lối bay làm ong lượn quanh đầu, quanh tóc.
- Dùng kéo tay, không dùng máy. Máy cắt rung và ồn truyền sang giá thùng. Kéo tay chậm nhưng êm.
- Cắt từng cành, kéo ra phía ngoài. Đừng giật cành qua giá. Cành rơi trúng thùng là cú sốc với đàn.
- Dọn sạch cành lá vừa cắt. Cành tươi để dưới chân giá sẽ khô thành đống, lại thành chỗ cho kiến.
- Kiểm lại điểm chạm. Sau khi tỉa, đi một vòng quanh giá xem còn chỗ nào lá chạm vào không.
Nếu cây cần tỉa nhiều, chia ra làm vài buổi thay vì một lần trụi hết, để thùng không đột ngột mất bóng.
Thằn lằn, nhện, cóc: thiên địch quanh cửa tổ và chuyện cây cối
Ngoài kiến, cửa tổ ong dú còn những vị khách không mời: nhện giăng tơ chắn ngang đường bay, thằn lằn núp trong bụi rình bắt ong, cóc ngồi dưới chân giá buổi tối. Không thể diệt hết, và cũng không nên, vì chúng là một phần của vườn. Nhưng có thể làm cho cửa tổ bớt hấp dẫn với chúng.
Nhện thích giăng tơ giữa hai điểm tựa gần nhau: giữa cành cây và giá thùng, giữa hai cây bụi sát lối bay. Giữ khoảng thoáng phía trước là đã bớt đi rất nhiều chỗ giăng tơ. Mỗi lần ra vườn, lấy que gạt bỏ những sợi tơ chắn trước cửa.
Thằn lằn cần chỗ nấp gần nguồn mồi. Một bụi cây rậm sát thùng là chỗ phục kích lý tưởng. Đặt cây bụi xa ra, giữ chân giá trống, thằn lằn sẽ ít lui tới hơn.
Cũng nhớ rằng những con vật này ăn cả côn trùng phá cây. Mục tiêu không phải là làm vườn sạch trơn, mà chỉ là để khoảng trước cửa tổ và chân giá là vùng trống, còn phần vườn phía xa cứ để tự nhiên. Kỹ thuật bảo vệ cửa tổ, thu hẹp cửa khi đàn yếu là chuyện của người nuôi, có thể tìm đọc thêm ở ongdu.com.
Câu hỏi thường gặp
Trước cửa tổ ong dú nên để trống bao xa?
Thường vài mét trước cửa không có vật cản ngang tầm thùng là đủ cho ong lượn và đáp. Bên dưới có thể là cỏ thấp hoặc luống hoa thấp, miễn không cao tới cửa tổ.
Vì sao thùng ong dú hay bị kiến vào?
Một nguyên nhân rất hay gặp là có cành cây, dây leo, cỏ cao hoặc vật dụng chạm vào giá thùng, tạo thành đường cho kiến bò lên. Kiểm và cắt hết các điểm chạm là bước đầu tiên.
Có nên trồng dây leo gần thùng ong không?
Được nếu giàn dựng tách rời khỏi giá và mình chịu kiểm mỗi tuần. Dây leo mọc rất nhanh và là thủ phạm quen thuộc tạo cầu cho kiến.
Tỉa cây gần thùng ong vào giờ nào tốt?
Sáng sớm hoặc chiều muộn khi ong ra vào ít. Dùng kéo tay, đứng bên hông thùng và dọn sạch cành lá vừa cắt.
Nhện giăng tơ trước cửa tổ có sao không?
Tơ nhện chắn lối bay có thể bắt ong khi chúng bay về. Gạt bỏ tơ mỗi lần ra vườn và giữ khoảng trước cửa thoáng để nhện ít chỗ bám.
Cỏ dưới chân giá ong có cần cắt không?
Cần giữ thấp vòng quanh chân giá để cỏ không chạm phần chặn kiến. Phần vườn xa hơn thì có thể để cỏ hoa dại mọc cho ong.
