Phòng máy lạnh có ba thứ làm khó cây: không khí khô, gió thổi thẳng và nhiệt độ đổi khi tắt mở máy. Cây hợp là cây lá dày, chịu khô như lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà, vạn lộc, phát tài. Nhưng chọn đúng cây mới được một nửa; nửa còn lại là đặt cây ngoài luồng gió và tưới thưa hơn người ta nghĩ.
Lỗi hay gặp nhất không phải là chọn sai cây mà là đặt cây ngay dưới dàn lạnh cho "mát", hoặc thấy mặt đất khô nhanh nên tưới liên tục. Kết quả là mép lá khô cháy ở phía trên, rễ úng ở phía dưới, cùng một lúc.
Máy lạnh làm gì với cây
Máy lạnh làm mát bằng cách rút hơi nước ra khỏi không khí, nên phòng chạy máy lâu thường khô hơn bên ngoài. Lá cây thoát hơi nước nhanh hơn trong không khí khô, mép lá và chóp lá, nơi xa rễ nhất, khô trước. Đó là lý do những cây lá mỏng như dương xỉ, đuôi công hay các loại lá mềm thường cháy mép trong phòng máy lạnh.
Gió thổi thẳng còn tệ hơn khô. Luồng gió lạnh liên tục thổi vào một bên tán làm lá bên đó khô, quăn, có khi rụng. Cây nghiêng tán né gió, dáng xấu dần. Nhiều người đặt cây ngay dưới dàn lạnh vì nghĩ cây cũng "thích mát" như người, nhưng chỗ đó là chỗ tệ nhất trong phòng.
Nhiệt độ đổi cũng là một cú sốc lặng lẽ. Văn phòng chạy lạnh cả tuần rồi tắt máy hai ngày cuối tuần, cửa đóng kín, phòng nóng bí. Phòng ngủ lạnh ban đêm, ban ngày tắt máy, nắng chiếu vào. Cây lá dày chịu được dao động này; cây lá mỏng thì không.
Có một điều ngược đời: mặt đất trong chậu ở phòng máy lạnh khô nhanh vì không khí hút ẩm, nhưng lớp đất bên dưới có thể vẫn ướt vì phòng ít sáng, cây hút nước chậm. Nhìn mặt đất khô rồi tưới thêm là cách phổ biến nhất để làm thối rễ cây trong phòng máy lạnh.
Cây thường sống tốt trong phòng máy lạnh
Lưỡi hổ. Lá dày, mọng nước, chịu khô rất tốt. Điểm yếu duy nhất là sợ úng: tưới thưa, để đất khô hẳn giữa hai lần tưới.
Kim tiền. Có củ dưới đất trữ nước, chịu khô và chịu thiếu sáng. Tưới nhiều là thối củ, nên đây là cây "càng chăm càng chết".
Trầu bà. Dễ tính, chịu khô vừa phải, báo hiệu thiếu nước bằng lá rũ nhẹ nên dễ theo dõi.
Vạn lộc và các loại cây lá màu cùng họ. Lá dày, khá chịu được không khí khô, cần sáng vừa để giữ màu.
Phát tài, thiết mộc lan. Chịu được phòng máy lạnh, nhưng chóp lá có thể nâu nếu quá khô; cắt tỉa chóp theo dáng lá là được.
Cao su lá lớn. Lá dày bóng, chịu khô tốt, cần nhiều sáng hơn các cây trên.
Lan ý. Cần ẩm hơn một chút, nhưng có lợi là rũ lá rất rõ khi khát, tưới xong lại đứng lên. Hợp người hay quên.
Sen đá, xương rồng. Chịu khô tuyệt đối, nhưng chỉ sống tốt nếu chỗ đặt đủ nắng. Phòng máy lạnh ít sáng thì chúng vươn dài, nhũn.
Cây nên tránh hoặc phải chăm kỹ hơn
Dương xỉ các loại. Lá mỏng, cần ẩm cao, cháy mép rất nhanh trong phòng máy lạnh.
Đuôi công, các loại lá vẽ hoa văn. Lá cuộn lại, mép nâu khi không khí khô. Đẹp nhưng khó giữ.
Cây hoa chậu theo mùa. Hoa tàn nhanh hơn trong phòng khô và lạnh.
Cau tiểu trâm, cau cảnh lá mảnh. Sống được nhưng dễ bị nhện đỏ trong không khí khô; phải soi mặt dưới lá thường xuyên.
Bàng Singapore. Ghét gió lùa và đổi chỗ; đặt gần luồng gió lạnh dễ rụng lá hàng loạt.
Rêu, tiểu cảnh bình kính hở. Khô rất nhanh; bình kính kín thì khác.
Cây ưa nắng mua từ vựa ngoài trời. Thiếu sáng cộng không khí khô là hai cú sốc cùng lúc.
Đặt cây trong phòng máy lạnh: năm bước
Dù chọn cây chịu khô đến đâu, đặt sai chỗ thì cây vẫn khổ.
- Tìm đường đi của luồng gió. Bật máy, cầm một mảnh giấy mỏng đi quanh phòng; chỗ nào giấy bay mạnh là chỗ không đặt cây.
- Đặt cây ngoài luồng gió, tốt nhất ở phía đối diện hoặc bên cạnh, xa dàn lạnh. Đủ xa để lá không lay khi máy chạy.
- Ưu tiên chỗ gần cửa sổ. Phòng máy lạnh thường đóng kín, rèm kéo; cây đặt sát cửa sáng sẽ khoẻ hơn hẳn.
- Gom vài chậu lại gần nhau. Các cây đứng cạnh nhau tạo một vùng không khí ẩm hơn chút ít quanh tán.
- Tránh đặt cây cạnh dàn nóng ngoài ban công. Gió nóng từ dàn nóng còn hại cây hơn gió lạnh.
Nếu bắt buộc phải đặt cây trong tầm gió, có thể chỉnh cánh đảo gió của máy hướng lên trần, hoặc đặt một tấm chắn nhỏ.
Tưới và giữ ẩm: đừng để mặt đất đánh lừa
Trong phòng máy lạnh, cách duy nhất đáng tin để biết lúc nào tưới là kiểm đất sâu, không nhìn mặt đất. Cắm ngón tay xuống tới đốt thứ hai; đất còn ẩm mát thì chưa tưới. Với chậu lớn, dùng que tre cắm sâu, rút lên xem đất bám.
Nhấc chậu cũng là một cách. Chậu vừa tưới nặng, chậu khô nhẹ hẳn. Làm vài lần là tay quen sức nặng, chỉ cần nhấc là biết.
Phun sương lên lá được nhiều người khuyên, nhưng tác dụng tăng ẩm chỉ kéo dài ít phút. Phun nhiều, lá ướt lâu trong phòng ít thoáng lại dễ sinh nấm. Cách giữ ẩm bền hơn là đặt chậu trên khay sỏi có nước, đáy chậu không chạm nước, và gom cây lại thành nhóm. Máy tạo ẩm thì hiệu quả hơn, nếu người trong phòng cũng cần.
Với văn phòng tắt máy cuối tuần, tưới vào chiều thứ sáu không phải lúc nào cũng đúng; phòng đóng kín nóng bí hai ngày, đất ướt và nóng dễ làm thối rễ. Kiểm đất trước, tưới vừa đủ, và nếu được, kéo rèm hé để phòng không quá ngột.
Câu hỏi thường gặp
Đặt cây dưới máy lạnh có sao không?
Có. Luồng gió lạnh khô thổi thẳng làm lá khô mép, quăn và rụng. Nên đặt cây ngoài luồng gió, xa dàn lạnh, tốt nhất gần cửa sổ sáng.
Lá cây trong phòng máy lạnh bị khô mép phải làm sao?
Dời cây ra khỏi luồng gió, gom các chậu lại gần nhau và đặt trên khay sỏi có nước. Mép đã khô không xanh lại được; có thể cắt tỉa theo dáng lá cho gọn.
Phòng máy lạnh tưới cây bao lâu một lần?
Không có lịch cố định. Kiểm đất sâu bằng ngón tay hoặc que; mặt đất có thể khô nhanh trong khi lớp dưới vẫn ẩm. Phòng ít sáng thường cần tưới thưa hơn nhiều so với cây ngoài trời.
Phun sương lên lá có giúp cây trong phòng máy lạnh không?
Chỉ giúp trong thời gian ngắn. Phun nhiều trong phòng kín, lá ướt lâu dễ sinh nấm. Khay sỏi nước, gom cây và máy tạo ẩm cho hiệu quả bền hơn.
Cây nào hợp phòng ngủ có máy lạnh?
Lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà hay vạn lộc chịu khô và chịu sáng vừa khá tốt. Nhà có trẻ nhỏ hay thú cưng nên kiểm tên loài vì một số cây trong nhóm này có nhựa gây kích ứng khi nhai.
Văn phòng tắt máy lạnh cuối tuần thì chăm cây thế nào?
Kiểm đất trước khi về, chỉ tưới khi đất đã khô ở lớp dưới, đừng tưới đẫm cho cả hai ngày. Hé rèm cho phòng có chút sáng và chọn cây chịu dao động nhiệt như lưỡi hổ, kim tiền.
