Nhiều cây trong nhà phổ biến nhất lại là cây có nhựa gây kích ứng: vạn niên thanh, trầu bà, môn, lan ý, hồng môn, kim tiền. Nhai phải lá, trẻ nhỏ và thú cưng có thể bị bỏng rát, sưng miệng, chảy nước dãi, nôn. Hoa ly cắm bình là trường hợp đặc biệt nguy hiểm với mèo. Những cây thường được xem là lành hơn gồm cau tiểu trâm, cây lan chi (cây nhện), lan hồ điệp, dương xỉ, đuôi công.
Không cần hoảng mà bỏ hết cây trong nhà. Phần lớn ca nhai lá chỉ gây khó chịu ở miệng, vì vị đắng và rát khiến trẻ hay con vật nhả ra ngay. Điều cần là biết tên cây mình đang có, đặt cây có nhựa ngoài tầm với, và biết làm gì khi lỡ có chuyện. Bài này không thay lời bác sĩ hay bác sĩ thú y; khi có dấu hiệu bất thường, hãy hỏi họ ngay.
Vì sao nhiều cây cảnh lại có nhựa gây hại
Cây không chạy trốn được, nên nhiều loài tự vệ bằng hoá chất trong nhựa và lá. Họ Ráy, gồm vạn niên thanh, trầu bà, môn, lan ý, hồng môn, các loại trầu bà lá xẻ, chứa những tinh thể nhỏ như kim. Khi nhai, các tinh thể này găm vào niêm mạc miệng, gây cảm giác bỏng rát, sưng lưỡi, chảy nước dãi ngay lập tức.
Chính vì phản ứng nhanh và đau, trẻ và thú cưng thường nhả ra sau miếng đầu, ít khi nuốt nhiều. Nhưng sưng ở miệng và cổ họng vẫn có thể gây khó nuốt, khó thở ở trẻ nhỏ, nên không được coi thường.
Một nhóm khác như lưỡi hổ, phát tài, thiết mộc lan chứa chất gây nôn, tiêu chảy ở chó mèo khi ăn phải. Lô hội trồng chậu cũng được khuyến cáo là không an toàn cho chó mèo. Trúc đào, loại cây hoa hay trồng ngoài sân, độc với cả người lẫn vật nuôi ở mức nghiêm trọng, không nên trồng ở nơi trẻ nhỏ hay thú cưng chơi.
Trường hợp cần nhớ riêng là hoa ly, loa kèn với mèo. Mèo có thể bị tổn thương thận nặng chỉ vì liếm phấn hoa rơi trên lông hay uống nước trong bình cắm. Nhà nuôi mèo nên tránh hoàn toàn hoa ly, kể cả hoa cắm dịp lễ Tết.
Cây trong nhà phổ biến: mức lưu ý với trẻ nhỏ và thú cưng
Bảng dưới gom những cây hay gặp ở vựa. Mức lưu ý là theo các khuyến cáo phổ biến; phản ứng thật tuỳ lượng ăn phải, cơ địa và loài vật. Khi không chắc, coi như cây có hại và đặt ngoài tầm với.
| Cây | Mức lưu ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vạn niên thanh, môn, lan ý, hồng môn | Cao | Nhựa gây bỏng rát, sưng miệng khi nhai |
| Trầu bà, trầu bà lá xẻ, vạn lộc | Cao | Cùng nhóm nhựa gây kích ứng; trầu bà dây thả dài dễ bị kéo |
| Kim tiền | Vừa đến cao | Nhựa gây kích ứng; củ dưới đất trẻ có thể đào lên |
| Lưỡi hổ, phát tài, thiết mộc lan | Vừa | Có thể gây nôn, tiêu chảy ở chó mèo |
| Lô hội | Vừa | Không nên để chó mèo gặm |
| Hoa ly, loa kèn | Rất cao với mèo | Cả phấn hoa và nước bình; nhà nuôi mèo nên tránh |
| Trúc đào | Rất cao | Độc với người và vật nuôi; không trồng nơi trẻ chơi |
| Cau tiểu trâm, cây lan chi, lan hồ điệp, dương xỉ, đuôi công | Thấp | Thường được xem là lành, vẫn không nên để trẻ hay vật nuôi ăn |
"Lành" không có nghĩa là ăn được. Lá nào nuốt nhiều cũng có thể gây khó tiêu, và cây vừa phun thuốc ở vựa thì lớp thuốc trên lá mới là thứ đáng lo.
Đặt cây thế nào cho an toàn khi có trẻ và thú cưng
Biết tên đúng của từng cây trong nhà. Chụp ảnh lá, hỏi người bán tên đầy đủ. Một tên tiếng Việt có thể chỉ nhiều loài khác nhau.
Cây nhóm "cao" đặt lên kệ cao hoặc chậu treo. Cao hơn tầm với của trẻ đang tập đi và tầm nhảy quen thuộc của mèo.
Cắt ngắn dây trầu bà thả rủ. Dây buông dài xuống sàn là thứ trẻ và mèo thích kéo nhất.
Phủ mặt chậu bằng đá to. Chó mèo hay đào đất, trẻ hay bốc đất cho vào miệng. Đá to phủ mặt hạn chế được việc này.
Nhặt lá rụng hằng ngày. Lá rụng trên sàn là thứ trẻ bò lượm được dễ nhất.
Rửa lá cây mới mua trước khi đưa vào nhà. Cây ở vựa có thể vừa được phun thuốc; rửa sạch lá và để ngoài vài ngày.
Đeo găng khi cắt tỉa cây có nhựa. Nhựa dính tay rồi dụi mắt có thể gây rát mắt. Rửa tay sau khi chăm cây.
Cho mèo một chậu cỏ riêng. Mèo thích gặm lá; có chậu cỏ cho mèo thì chúng ít tìm tới cây cảnh hơn.
Nếu trẻ hay thú cưng lỡ nhai lá cây
Bình tĩnh và làm theo thứ tự. Những bước này là sơ cứu ban đầu, không thay cho việc hỏi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y.
- Lấy phần lá còn trong miệng ra. Nhẹ nhàng, không móc sâu vào họng.
- Cho trẻ súc miệng hoặc lau miệng bằng khăn ướt. Giúp giảm bớt nhựa còn bám. Không tự ý gây nôn.
- Xác định tên cây, chụp ảnh, giữ lại một mẫu lá. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn.
- Gọi hỏi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y ngay. Kể rõ cây gì, ăn phần nào, lượng ước chừng, cách đây bao lâu, có triệu chứng gì.
- Gọi cấp cứu 115 nếu trẻ khó thở, sưng nhiều, li bì. Đây là tình huống khẩn cấp, không chờ theo dõi.
- Với mèo đã tiếp xúc hoa ly, đưa đi khám ngay. Kể cả khi chưa có triệu chứng, vì tổn thương có thể xuất hiện muộn.
Chọn cây khi trong nhà có em bé sắp chào đời hoặc mới nuôi thú cưng
Nếu đang chuẩn bị đón em bé hay một chú mèo con, đây là lúc tốt để rà lại cây trong nhà. Không cần bỏ hết, chỉ cần chuyển những cây nhóm lưu ý cao lên cao, ra ban công hoặc vào phòng trẻ không vào.
Khi mua thêm, ưu tiên cây thường được xem là lành: cau tiểu trâm cho góc phòng, cây lan chi cho kệ treo, dương xỉ cho chỗ ẩm, lan hồ điệp nếu thích hoa. Chúng không khó trồng hơn các cây phổ biến khác, chỉ là ít được người bán giới thiệu đầu tiên.
Mèo con và chó con giai đoạn mọc răng thường gặm mọi thứ, kể cả cây không có vị gì hấp dẫn. Giai đoạn này nên đặt tất cả cây ngoài tầm với, an toàn hay không.
Hỏi người bán cây "cây này có độc với mèo không" có khi không nhận được câu trả lời chính xác, vì không phải ai bán cây cũng rành chuyện này. Biết tên loài rồi tự kiểm thêm, hoặc hỏi bác sĩ thú y quen, là cách chắc hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vạn niên thanh có độc không?
Vạn niên thanh có nhựa chứa tinh thể gây bỏng rát, sưng miệng và chảy nước dãi khi nhai. Nên đặt ngoài tầm với của trẻ nhỏ và thú cưng; nếu lỡ nhai, súc miệng và hỏi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y.
Lưỡi hổ có độc với mèo không?
Lưỡi hổ thường được xếp vào nhóm có thể gây nôn, tiêu chảy ở chó mèo khi ăn phải, mức độ thường nhẹ hơn nhóm họ Ráy. Vẫn nên đặt cao nếu mèo hay gặm lá.
Cây nào trong nhà an toàn cho mèo?
Cau tiểu trâm, cây lan chi, lan hồ điệp, dương xỉ, đuôi công thường được xem là an toàn. Dù vậy không nên để mèo ăn lá thường xuyên, và cây vừa mua cần rửa sạch lá trước.
Hoa ly có thật sự nguy hiểm với mèo?
Có. Mèo có thể bị tổn thương thận nặng chỉ vì liếm phấn hoa hay uống nước trong bình cắm hoa ly. Nhà nuôi mèo nên tránh hẳn loại hoa này và đưa mèo đi khám ngay nếu nghi đã tiếp xúc.
Trẻ nhai lá trầu bà phải làm sao?
Lấy phần lá còn lại ra, cho trẻ súc miệng, không tự ý gây nôn, rồi gọi hỏi bác sĩ. Nếu trẻ khó thở, sưng nhiều hay li bì, gọi cấp cứu 115 ngay.
Có nên bỏ hết cây khi nhà có trẻ nhỏ?
Không cần. Biết tên từng cây, đặt cây có nhựa ngoài tầm với, nhặt lá rụng, phủ mặt chậu bằng đá to là đủ giảm phần lớn rủi ro. Khi mua thêm thì ưu tiên những cây thường được xem là lành.
