Tưới cây trong nhà nên theo đất chứ không theo lịch. Kiểm đất bằng ngón tay hoặc nhấc chậu; khi lớp đất dưới mặt đã khô tới mức cây đó cần, tưới đẫm cho tới khi nước chảy ra lỗ đáy, rồi đổ bỏ nước đọng trong đĩa lót. Tưới mỗi ngày một ít, theo thói quen, mới là cách dễ làm úng rễ nhất.
Người bán cây nghe câu "tưới mấy ngày một lần" nhiều nhất, và câu trả lời thật là: tuỳ. Cùng một cây, đặt sát cửa sổ hay giữa phòng, chậu nhựa hay chậu đất nung, mùa nắng hay mùa mưa, nhịp tưới khác nhau hẳn. Thay vì một con số, bài này đưa ra cách đọc đất và những lỗi tưới hay gặp nhất.
Vì sao cây trong nhà chết vì thừa nước nhiều hơn thiếu nước
Rễ cần cả nước lẫn không khí. Đất trong chậu có những khe hở nhỏ; khi tưới, nước lấp đầy khe, rồi chảy dần xuống, kéo không khí vào theo. Nếu đất chưa kịp khô mà lại được tưới tiếp, khe hở lúc nào cũng đầy nước, rễ ngạt, đầu rễ non chết rồi thối lan vào.
Cây trong nhà nhận ít sáng hơn ngoài trời nên dùng nước chậm hơn nhiều. Một chậu cây lá ở ban công có thể khô sau một hai ngày; cùng chậu đó trong phòng khách có khi cả tuần đất vẫn ẩm. Người mới chơi cây thường mang thói quen tưới mỗi ngày của cây ngoài trời vào trong nhà, và đó là nguồn gốc của phần lớn ca thối rễ.
Thiếu nước dễ thấy hơn: lá rũ, mềm, đất khô nứt mép chậu. Tưới đẫm một lần là phần lớn cây hồi lại sau vài giờ. Thừa nước thì lặng lẽ: lá vàng dần từ dưới lên, lá rũ dù đất ướt, gốc mềm, đất có mùi. Khi thấy rõ thì rễ đã hỏng nhiều.
Câu nhớ cho dễ: đất ẩm mà cây rũ thì đừng tưới thêm. Đó gần như luôn là dấu hiệu rễ có vấn đề, không phải thiếu nước.
Bốn cách đọc đất trước khi tưới
Thử bằng ngón tay. Cắm ngón trỏ xuống đất tới đốt thứ hai. Thấy mát và ẩm là chưa cần tưới với phần lớn cây lá; thấy khô là tới lúc.
Nhấc chậu. Ngay sau khi tưới đẫm, nhấc chậu để nhớ sức nặng. Lần sau nhấc thấy nhẹ hẳn là đất đã khô. Làm vài lần là quen tay.
Dùng que tre. Với chậu sâu, cắm que tre xuống gần đáy, để vài phút, rút lên. Que có đất ẩm bám là bên dưới còn nước.
Nhìn màu đất. Đất ẩm sẫm màu hơn đất khô. Chỉ dùng để tham khảo vì mặt đất khô nhanh hơn lớp dưới.
Nhìn khe giữa đất và thành chậu. Đất co lại, hở khe là đã khô khá lâu.
Đồng hồ đo ẩm cắm đất. Tiện cho người mới, nhưng có loại báo không chính xác trong giá thể nhiều xơ dừa. Dùng để so sánh hơn là tin tuyệt đối.
Nhìn lá cây báo hiệu. Một số cây như lan ý, trầu bà rũ lá rõ khi khát. Đừng đợi tới lúc này mới tưới với cây không báo hiệu rõ.
Tưới một lần cho đúng
Khi đất đã tới lúc cần nước, tưới thế này:
- Tưới vào gốc, không tưới lên lá. Lá ướt lâu trong nhà dễ sinh nấm. Bình tưới vòi dài giúp đưa nước sát mặt đất.
- Tưới chậm, đều quanh mặt chậu. Đổ dồn một chỗ, nước chảy theo đường tắt xuống đáy, phần đất còn lại vẫn khô.
- Tưới tới khi nước chảy ra lỗ đáy. Đó là dấu hiệu cả bầu đất đã thấm. Nước chảy ra cũng mang theo muối phân tích tụ.
- Chờ một lúc rồi đổ nước đĩa lót. Nước đọng trong đĩa ngấm ngược lên làm đáy chậu sũng mãi.
- Dùng nước để ở nhiệt độ phòng. Nước quá lạnh hoặc nước nóng từ vòi phơi nắng có thể làm rễ sốc.
- Tưới vào buổi sáng nếu được. Ban ngày cây dùng nước, mặt đất và lá kịp khô trước đêm.
Nhịp tưới thay đổi theo những yếu tố nào
Không có lịch chung, nhưng có thể đoán trước cây sẽ cần nước nhanh hay chậm.
| Yếu tố | Khô nhanh hơn, tưới thường hơn | Khô chậm hơn, tưới thưa hơn |
|---|---|---|
| Ánh sáng | Gần cửa sổ sáng | Giữa phòng, góc tối |
| Loại chậu | Đất nung, chậu nhỏ | Nhựa, sứ tráng men, chậu lớn |
| Giá thể | Nhiều xơ dừa, trấu, đá nhỏ | Đất thịt nặng, đất bùn |
| Mùa | Mùa khô, nắng nóng | Mùa mưa, trời âm u, mùa nồm |
| Không khí | Phòng máy lạnh, gió quạt | Phòng kín, ẩm |
| Loại cây | Cây lá mỏng, cây đang lớn mạnh | Cây mọng nước, cây có củ như kim tiền, lưỡi hổ |
Những tình huống tưới khó và cách xử lý
Chậu sứ đẹp không có lỗ thoát nước. Cách an toàn nhất là trồng cây trong chậu nhựa có lỗ, rồi đặt lồng vào chậu sứ. Khi tưới, nhấc chậu nhựa ra, tưới ở bồn, để ráo rồi đặt lại.
Giá thể khô cứng, nước tưới chảy tràn ra ngoài. Giá thể nhiều xơ dừa khô kiệt sẽ đẩy nước. Ngâm cả chậu vào chậu nước ngập khoảng nửa chiều cao, chờ đất hút đủ rồi nhấc ra để ráo.
Cây có củ như kim tiền. Tưới thưa, để đất khô hẳn giữa hai lần. Củ mềm, có mùi là đã úng.
Lưỡi hổ, sen đá, xương rồng. Chờ đất khô hoàn toàn mới tưới. Mùa mưa hoặc chỗ ít sáng có thể giãn rất lâu.
Cây trong chậu treo. Khô nhanh vì gió và ở cao; tưới khi đất khô, đặt khay hứng hoặc tưới ở bồn.
Đi vắng vài ngày. Tưới đẫm trước khi đi, gom cây vào chỗ mát xa cửa sổ, không tưới thêm phòng xa với cây chịu khô.
Cây vừa thay chậu. Đất mới giữ nước khác đất cũ; kiểm đất kỹ hơn trong vài tuần đầu.
Bề mặt đất lên mốc trắng. Đất ẩm lâu và ít thoáng. Giãn tưới, cào nhẹ mặt đất, đặt cây chỗ thoáng hơn.
Học nhịp tưới của từng cây trong tháng đầu
Tháng đầu tiên với một cây mới là lúc học nhịp của nó. Mỗi lần tưới, ghi lại ngày vào một tờ giấy dán sau cửa tủ hoặc ghi chú trên điện thoại. Sau ba bốn lần, sẽ thấy cây đó ở chỗ đó cần khoảng bao nhiêu ngày để đất khô lại. Con số này chỉ đúng cho chính chỗ đó, mùa đó, nhưng đáng tin hơn mọi lời khuyên chung.
Khi trời đổi mùa, nhịp cũng đổi. Mùa khô nắng nóng, khoảng cách giữa hai lần tưới ngắn lại; mùa mưa, trời âm u nhiều ngày, đất lâu khô hơn hẳn. Ở miền Bắc, những đợt nồm ẩm có thể khiến đất gần như không khô, lúc đó nên giãn tưới mạnh tay. Cứ kiểm đất trước mỗi lần tưới thì không cần nhớ mùa.
Nhà có nhiều người cùng chăm cây là một nguồn úng rễ ít ai nghĩ tới. Người này thấy đất khô mặt thì tưới, người kia không biết lại tưới tiếp. Thống nhất một người phụ trách, hoặc dùng tờ ghi ngày tưới chung, giải quyết được chuyện này.
Cuối cùng, cây khoẻ có thể chịu được vài lần tưới sai. Điều làm chết cây là một thói quen sai lặp lại mỗi ngày. Chỉ cần đổi thói quen từ "tưới theo lịch" sang "kiểm rồi mới tưới", phần lớn cây trong nhà sẽ sống lâu hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Cây trong nhà bao lâu tưới một lần?
Không có lịch chung. Kiểm đất bằng ngón tay hoặc nhấc chậu; khi lớp đất dưới mặt đã khô với cây lá thông thường thì tưới đẫm. Cây ở chỗ ít sáng có thể cả tuần mới cần tưới.
Có nên tưới mỗi ngày một ít không?
Không nên. Tưới ít mà thường xuyên làm lớp đất trên luôn ẩm trong khi phần dưới có thể không đủ hoặc sũng nước, dễ úng rễ. Tưới đẫm một lần khi tới lúc rồi chờ đất khô lại.
Đất ẩm mà cây vẫn rũ lá là sao?
Thường là dấu hiệu rễ có vấn đề, không phải thiếu nước. Ngừng tưới, kiểm gốc và mùi đất; nếu đất có mùi hôi, gốc mềm thì cần tuột bầu xem rễ.
Có cần đổ nước trong đĩa lót chậu không?
Có. Sau khi tưới, chờ một lúc rồi đổ nước đọng trong đĩa, vì nước ngấm ngược lên làm đáy chậu sũng kéo dài.
Tưới nước máy cho cây có được không?
Phần lớn cây trong nhà dùng nước máy được. Nên để nước ở nhiệt độ phòng trước khi tưới, tránh nước quá lạnh hoặc nước vòi phơi nắng quá nóng.
Chậu không có lỗ thoát nước thì tưới sao?
Tốt nhất là trồng cây trong chậu nhựa có lỗ rồi lồng vào chậu đẹp. Nếu buộc phải trồng thẳng, tưới rất ít và kiểm đất kỹ, vì nước thừa không có đường thoát.
