Cây hoa ngắn ngày hay được người nuôi ong dú trồng gồm các loài cúc hoa đơn như sao nhái, xuyến chi, hướng dương giống có phấn, dây ti gôn, hoa mười giờ và các loại rau thơm để cho trổ bông như húng quế, tía tô. Chúng có hoa sau vài tuần tới vài tháng, rẻ và dễ trồng, dùng để lấp khoảng trống trong lúc chờ cây ăn trái, cây lâu năm lớn lên.
Danh sách trên là những cây được nhắc nhiều, không phải bảo đảm. Ong ở mỗi vùng có thói quen riêng, và một luống hoa chỉ thật sự có ích khi ong quanh nhà mình chịu ghé. Gieo thử một ít, quan sát vài tuần, rồi mới mở rộng.
"Nhanh ra hoa" có ý nghĩa gì với người trồng cho ong?
Một cây bưởi ghép, cây nhãn ghép, dù sớm hơn cây hạt, vẫn cần một thời gian đáng kể mới ra hoa đều. Cây gỗ lớn cho nhựa còn lâu hơn nữa. Trong khoảng chờ đó, nếu vườn chỉ có cây non chưa hoa, ong phải bay xa hơn để kiếm ăn.
Cây hoa ngắn ngày lấp khoảng trống ấy. Gieo hạt hay trồng cây con đầu mùa thuận, vài tuần sau đã có nụ. Chúng không thay được cây lâu năm, vì một luống hoa nhỏ chỉ cho một lượng hoa nhỏ và tàn theo mùa. Nhưng chúng cho ong một thứ để dùng ngay, và cho người trồng một bài học nhanh: ong vùng mình thích gì.
Lợi thế thứ hai là rẻ và linh hoạt. Hạt giống, cành giâm tốn ít tiền, gieo sai chỗ thì nhổ đi gieo lại. Không như một cây ăn trái, trồng sai chỗ thì mấy năm mới biết.
Điểm cần nhớ: nhiều cây hoa ngắn ngày mọc rất khoẻ, tự gieo hạt khắp nơi. Đó là ưu điểm khi muốn phủ hoa nhanh, nhưng cũng là chỗ dễ biến thành cỏ dại nếu không kiểm soát.
Những cây hoa ngắn ngày hay được nhắc tới
Thời gian tới hoa là tương đối, tuỳ giống, mùa gieo và đất. Cột "ong thường lấy" theo kinh nghiệm người nuôi chia sẻ, ở vùng mình có thể khác.
| Cây | Dạng | Cách có cây | Tới khi có hoa | Ong thường lấy | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|---|
| Sao nhái | Cây thân thảo | Gieo hạt | Nhanh, thường một hai tháng sau gieo | Phấn, mật | Tự gieo hạt, cần nhổ bớt |
| Xuyến chi | Cỏ hoa mọc dại | Hạt, cây con tự mọc | Nhanh | Phấn, mật | Lan rất mạnh, hạt có gai móc bám quần áo |
| Hướng dương | Cây thân thảo | Gieo hạt | Khoảng vài tháng | Phấn | Chọn giống có phấn, tránh giống cắt cành không phấn |
| Ti gôn | Dây leo | Cây con, hạt, củ | Vài tháng | Mật, phấn | Leo mạnh, cần giàn và cắt tỉa |
| Mười giờ | Cây bò mọng nước | Giâm cành | Rất nhanh | Phấn | Hoa nở buổi sáng, cần nắng |
| Húng quế, tía tô, kinh giới | Rau thơm | Gieo hạt, giâm | Nhanh nếu để trổ bông | Mật | Phải để cây trổ bông, không ngắt ngọn hết |
| Cúc dạng đơn khác | Cây hoa chậu | Cây con | Có thể mua cây đang có nụ | Phấn, mật | Chọn hoa đơn, hỏi thuốc đã phun |
Muốn biết cây nào ong vùng mình thích nhất, gieo mỗi loài một khóm nhỏ cạnh nhau, rồi để ý buổi sáng khóm nào đông ong.
Mua ở vựa hay tự gieo: mỗi cây một cách
Sao nhái mua hạt. Hạt rẻ, gieo trực tiếp xuống đất, cây mọc nhanh. Mua cây con thì có hoa sớm hơn vài tuần.
Xuyến chi gần như không cần mua. Cây mọc dại ở nhiều nơi. Nếu muốn có, để vài cây tự mọc ở một góc và kiểm soát, đừng gieo khắp vườn.
Hướng dương hỏi kỹ giống. Gói hạt cho hoa cắt cành có thể là giống không phấn. Hỏi người bán, hoặc tìm giống trồng lấy hạt.
Ti gôn mua cây con. Cây con có giàn sẵn dễ trồng hơn gieo hạt. Trồng cạnh hàng rào, cột hiên.
Mười giờ xin cành. Mười giờ giâm cành gần như chắc sống. Xin vài cành từ nhà hàng xóm có hoa đơn là đủ.
Rau thơm mua cây con hoặc tự giâm. Húng quế, tía tô mua cây con ở chợ rồi để cho trổ bông. Nhà vừa ăn vừa để bông thì chừa vài khóm không ngắt ngọn.
Cây hoa chậu đang nở: hỏi thuốc. Cây hoa chậu ở vựa hay được phun cho đẹp. Mua về, để xa đàn một thời gian rồi mới đặt gần.
Mua lượng nhỏ trước. Thử vài loài, mỗi loài một ít. Loài nào ong ghé nhiều thì mùa sau mở rộng.
Gieo một luống hoa ngắn ngày cho ong
Một luống nhỏ ở góc nắng là đủ để bắt đầu. Các bước dưới cho đất vườn; trồng chậu thì dùng giá thể tơi xốp.
- Chọn chỗ nắng ít nhất nửa ngày. Phần lớn cây hoa ngắn ngày cần nắng mới ra hoa nhiều.
- Làm đất tơi, nhặt cỏ. Xới nhẹ, trộn thêm phân hữu cơ hoai. Không cần làm đất quá kỹ, nhiều loài cúc dại chịu đất nghèo.
- Gieo theo khóm, không rải đều. Mỗi loài một khóm giúp dễ quan sát ong thích loài nào, và dễ nhổ bớt khi cần.
- Giữ ẩm cho tới khi cây con đứng vững. Tưới nhẹ, đều, nhất là những ngày nắng gắt đầu tiên.
- Tỉa bớt cây mọc dày. Cây mọc chen nhau cao vống, ít hoa. Tỉa bớt cho cây có chỗ phát triển.
- Gieo nối tiếp. Cứ vài tuần gieo thêm một ít ở khóm bên cạnh, để khi khóm cũ tàn có khóm mới nở.
- Không phun thuốc lên luống hoa. Sâu ít thì bắt tay, nhổ cây bệnh. Luống hoa cho ong mà phun thuốc thì mất ý nghĩa.
Cây mọc lan và cây xâm hại: vui một mùa, mệt nhiều năm
Xuyến chi là ví dụ điển hình: ong nhiều nơi ghé đều, nhưng cây tự gieo hạt cực mạnh, hạt có gai móc bám vào quần áo, lông thú. Để nó lan khắp vườn thì vài mùa sau nhổ mãi không hết. Nếu muốn giữ, khoanh một góc riêng và cắt bỏ hoa tàn trước khi kết hạt ở phần ngoài khoanh.
Ti gôn leo rất mạnh, có thể trùm lên cây khác, lên mái tôn. Trồng ở nơi có giàn riêng và cắt tỉa đều.
Có những cây không nên mang về dù ong có lui tới, vì chúng là loài xâm hại đã gây hại lớn cho đồng ruộng, kênh rạch, như cây mai dương. Thấy người bán hoặc ai đó khuyên trồng cây lạ vì "ong rất thích", nên hỏi thêm cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật địa phương xem cây đó có nằm trong diện cần hạn chế không.
Người mới định nuôi ong dú, đang chuẩn bị luống hoa đầu tiên, có thể xem thêm cách nuôi, chăm và chia đàn ở ongdu.com. Phần cây thì cứ bắt đầu nhỏ, quan sát, rồi mở rộng những gì ong thật sự dùng.
Câu hỏi thường gặp
Hoa nào ra hoa nhanh nhất để trồng cho ong dú?
Mười giờ giâm cành thường có hoa sau vài tuần; sao nhái và các loài cúc hoa đơn gieo hạt thường có hoa sau khoảng một hai tháng. Thời gian thực tế tuỳ mùa gieo, nắng và đất.
Rau thơm có giúp gì cho ong dú không?
Húng quế, tía tô, kinh giới khi được để trổ bông có nhiều hoa nhỏ mà ong hay ghé. Muốn vừa ăn vừa cho ong, chừa riêng vài khóm không ngắt ngọn.
Có nên trồng xuyến chi cho ong dú?
Xuyến chi thường có ong ghé nhưng mọc lan rất mạnh và hạt bám quần áo. Nếu giữ, nên khoanh một góc và cắt hoa tàn trước khi kết hạt ở phần ngoài khoanh.
Hướng dương nào có phấn cho ong?
Các giống trồng lấy hạt và nhiều giống truyền thống thường có phấn. Một số giống cắt cành được chọn để không rơi phấn; hỏi người bán trước khi mua hạt.
Luống hoa cho ong có cần bón phân không?
Bón ít phân hữu cơ hoai lúc làm đất là đủ cho phần lớn cây hoa ngắn ngày. Bón quá nhiều đạm, cây ra lá nhiều mà ít hoa.
