Muốn chở cây cảnh về nhà an toàn, phải giữ ba thứ: bầu đất không vỡ, ngọn và lá không bị gió quật, và cây không bị nung nóng trong xe. Xe máy chỉ hợp với cây nhỏ đến vừa, ngồi sau ôm được; cây cao quá đầu, tán rộng hay chậu nặng thì nên nhờ vựa chở hoặc thuê xe.
Rất nhiều cây chọn kỹ ở vựa lại hỏng ngay trên đường về: gãy ngọn vì gió, rách lá vì quẹt, rơi bầu vì ổ gà, hay héo rũ vì nằm trong cốp ô tô giữa trưa. Những việc dưới đây mất thêm mười phút nhưng giữ được cái công chọn cả buổi.
Gió là kẻ phá cây nhiều nhất trên đường
Đi xe máy ở tốc độ bình thường, gió tạt vào lá mạnh hơn nhiều so với gió trời. Lá to, mỏng như chuối cảnh, bàng Singapore, trầu bà lá xẻ, đuôi công dễ rách mép, gãy cuống; cây có đọt non mềm thì đọt bị gió bẻ quặt. Những vết rách đó không lành lại, lá sẽ mang vết đến khi rụng.
Cách chống đơn giản nhất là bọc tán. Giấy báo cuộn thành phễu, túi lưới hoặc túi ni lông lớn có đục lỗ, chụp từ gốc lên ngọn rồi buộc lỏng. Bọc kín vừa đủ để lá không đập vào nhau, không bọc chặt đến mức ép gãy cành.
Ô tô thì không có gió, nhưng lại có nhiệt. Cốp xe đóng kín đỗ ngoài nắng nóng lên rất nhanh. Cây nằm trong đó một hai tiếng có thể héo rũ, lá non bị nấu chín. Nếu phải ghé nhiều nơi, để cây trong cabin có máy lạnh, tránh để dưới kính sau chỗ nắng chiếu thẳng.
Cũng đừng để cây ngay luồng gió máy lạnh thổi thẳng suốt đường dài. Lá mỏng gặp gió lạnh khô liên tục dễ quăn mép. Đặt cây chỗ ít gió nhất trong xe là đủ.
Chuẩn bị cây trước khi rời vựa
Phần lớn vựa có sẵn giấy báo, dây, túi; nhờ người bán làm cùng thường nhanh và chắc hơn tự làm.
- Tưới vừa ẩm, không tưới đẫm. Đất quá ướt thì nặng và dễ vỡ bầu khi xóc; đất quá khô thì rễ dễ tổn thương khi chậu nghiêng. Nhờ người bán tưới nhẹ trước khi đi.
- Bọc mặt chậu. Dùng túi ni lông hoặc giấy bọc kín mặt đất, buộc quanh gốc để đất không đổ ra khi nghiêng.
- Bọc tán bằng giấy báo hoặc túi lưới. Cuộn hình phễu từ dưới lên, buộc lỏng ở trên. Với cây có gai, bọc dày hơn để khỏi đâm người ngồi sau.
- Cố định cành dài, cành yếu. Buộc lỏng các cành vươn dài vào thân chính hoặc vào cọc. Đừng buộc chặt quá làm dập vỏ.
- Tách chậu sứ khỏi cây nếu được. Chậu sứ dễ vỡ khi va. Nếu cây đang ở bầu nhựa đặt lồng trong chậu sứ, chở riêng hai thứ.
- Chuẩn bị vật chèn. Thùng các-tông, khăn cũ, gối nhỏ để chèn chậu đứng yên trên xe.
Chở bằng xe máy: cây nào được, cây nào không
Cây để bàn, chậu nhỏ. Đặt trong thùng các-tông hoặc giỏ, kẹp giữa hai chân phía trước hoặc buộc vào baga. Đây là kiểu an toàn nhất.
Cây cao ngang ngực, chậu nhựa vừa. Người ngồi sau ôm chậu, ngọn hướng ra phía sau, bọc tán kỹ. Đi chậm, tránh đường nhiều xe tải tạt gió.
Cây cao quá đầu người. Không nên chở xe máy. Ngọn vượt khỏi tầm che, gió quật mạnh và dễ vướng biển báo, dây điện, xe khác.
Cây tán rộng, lá to. Kể cả không cao, tán rộng hứng gió như cánh buồm, làm xe chao. Nhờ giao hoặc dùng ô tô.
Chậu sứ, chậu xi măng nặng. Không chở bằng xe máy. Chậu nặng làm lệch trọng tâm, rơi xuống đường vừa vỡ chậu vừa nguy hiểm cho người phía sau.
Cây có gai như xương rồng lớn, hoa giấy. Bọc thật dày, tránh để người ngồi sau ôm sát. Gai đâm qua áo khi xe xóc.
Cây treo, cây dây leo dài. Cuộn dây vào giữa chậu, bọc túi, đặt trong thùng. Thả dây lủng lẳng sẽ cuốn vào bánh xe.
Trời mưa, đường trơn. Hoãn nếu được. Chậu ướt nặng hơn, người ngồi sau khó giữ, đường trơn càng dễ ngã.
Chở bằng ô tô: đặt sao cho chậu đứng yên
Đặt chậu trong thùng các-tông vừa khít. Thùng giữ chậu đứng thẳng, có đổ thì đất cũng nằm trong thùng.
Chèn khăn, gối quanh chậu. Chậu không trượt khi phanh và khi vào cua.
Cây cao nằm nghiêng trên ghế sau. Gập ghế, đặt cây nằm nghiêng, ngọn hướng về phía trước, bầu chèn chắc. Không nằm quá lâu với cây đang nở hoa.
Không chồng chậu lên nhau. Chậu trên đè gãy lá, gãy cành cây dưới.
Lót ni lông sàn xe. Đất và nước rỉ ra từ lỗ đáy làm bẩn thảm, có khi để lại mùi.
Không để trong cốp kín giữa trưa. Đi xa hoặc ghé nhiều nơi thì để cây trong cabin có điều hoà, xa luồng gió thổi thẳng.
Mở hé cửa sổ khi đỗ ngắn. Nếu bắt buộc để cây lại trong xe ít phút, đỗ chỗ râm và hé kính cho thoáng.
Ngày đầu tiên cây về nhà
Về tới nơi, việc đầu tiên là gỡ hết giấy bọc, túi bọc ngay, đừng để cây trùm kín qua đêm. Lá bị ép lâu sẽ ẩm, dễ úng, có khi lên nấm.
Đừng vội đặt cây vào chỗ chính thức nếu chỗ đó khác hẳn chỗ cây đứng ở vựa. Cây quen nắng thì để ra hiên sáng vài ngày rồi mới vào trong nhà; cây quen lưới che thì để ở chỗ sáng dịu trước rồi mới ra ban công nắng. Mấy ngày làm quen này đỡ cho cây rất nhiều.
Chưa thay chậu, chưa bón phân, chưa cắt tỉa trong tuần đầu. Cây vừa qua một chuyến đi xóc, đổi nhiệt, đổi ánh sáng; thêm bất cứ tác động nào nữa đều làm sốc kéo dài. Một hai lá vàng rụng trong tuần đầu là bình thường, không cần hoảng.
Nếu có lá rách, cành gãy do đường xa, cắt gọn bằng kéo sạch để vết cắt khô nhanh. Cành gãy dập mà để lâu dễ thối lan vào thân.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tưới đẫm cây trước khi chở?
Không nên tưới đẫm. Đất quá ướt làm chậu nặng, bầu dễ vỡ khi xóc và nước rỉ ra xe. Chỉ cần đất ẩm vừa, đủ để cây không héo trên đường.
Cây cao bao nhiêu thì không nên chở bằng xe máy?
Cây cao quá đầu người ngồi sau, tán rộng hay chậu nặng không nên chở bằng xe máy. Gió quật mạnh làm xe chao và cây dễ vướng vào vật cản trên đường.
Cây bị héo sau khi chở về phải làm sao?
Đặt cây chỗ mát, sáng dịu, kiểm đất: đất khô thì tưới, đất còn ẩm thì để yên chờ cây hồi. Không bón phân, không thay chậu ngay trong lúc cây đang sốc.
Để cây trong cốp ô tô có sao không?
Đi gần, cốp không quá nóng thì được. Giữa trưa nắng hoặc đi lâu thì cốp kín nóng lên rất nhanh, nên để cây trong cabin có điều hoà và tránh luồng gió thổi thẳng.
Có nên nhờ vựa giao cây tận nhà?
Nên với cây lớn, chậu nặng, cây tán rộng hay cây có gai. Hỏi rõ phí giao, cách đóng gói và kiểm cây ngay khi nhận trước khi người giao rời đi.
Gỡ bọc giấy báo lúc nào?
Gỡ ngay khi về tới nhà. Để cây trùm kín qua đêm làm lá ẩm, dễ úng và lên nấm, nhất là khi trời nóng.
