Chậu tốt trước hết phải có lỗ thoát nước thông và cỡ vừa với bầu rễ, thường chỉ rộng hơn bầu cũ vài phân. Chất liệu chọn theo chỗ đặt và thói quen tưới: đất nung khô nhanh, nhựa nhẹ và giữ ẩm, sứ đẹp nhưng nặng và hay thiếu lỗ, xi măng bền nhưng cần ngâm trước khi trồng.
Ở vựa, khách thường chọn chậu bằng mắt: màu nào hợp phòng khách, kiểu nào sang. Người bán cây thì nhìn đáy chậu trước. Một chậu đẹp mà không có lỗ, hay to gấp ba bầu rễ, sẽ giết cây chậm rãi trong vài tháng. Bài này đi qua cách chọn chậu theo thứ tự người bán lâu năm vẫn làm: lỗ, cỡ, dáng, rồi mới tới chất liệu và màu sắc.
Lỗ thoát nước: điều kiện không thương lượng
Nước tưới thừa phải có đường ra. Không có lỗ, nước đọng dưới đáy chậu, rễ phần dưới ngâm trong nước, thối dần từ dưới lên. Phía trên mặt đất vẫn khô, người chủ tưới thêm, đáy chậu càng ngập. Đây là kiểu chết hay gặp nhất của cây trồng trong chậu sứ đẹp không lỗ.
Lỗ phải đủ to và không bị bít. Một lỗ nhỏ xíu giữa đáy chậu to thường bị đất lấp sau vài lần tưới. Chậu càng lớn càng cần lỗ rộng hoặc nhiều lỗ. Đặt một mảnh lưới nhựa hay mảnh sành cong lên lỗ để đất không trôi mà nước vẫn ra.
Đáy chậu cũng cần được kê. Chậu đặt sát nền gạch phẳng thì lỗ bị bịt, nước không thoát ra được. Vài miếng kê nhỏ dưới đáy, hoặc chân đế có khe, giải quyết chuyện này.
Nhiều chậu sứ, chậu xi măng đúc sẵn có vị trí lỗ được đánh dấu nhưng chưa đục. Có thể nhờ người bán khoan giúp. Nếu không khoan được, dùng chậu đó làm chậu bọc bên ngoài một chậu nhựa có lỗ, nhấc chậu trong ra đổ nước thừa sau mỗi lần tưới.
So sánh các chất liệu chậu phổ biến
Không có chất liệu tốt nhất, chỉ có chất liệu hợp với cây, chỗ đặt và người chăm.
| Chất liệu | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Đất nung không men | Thành chậu thoát hơi, đất khô nhanh, rễ mát | Nặng, dễ vỡ, ngoài nắng khô rất nhanh, rêu bám thành | Sen đá, xương rồng, người hay tưới nhiều |
| Nhựa | Nhẹ, rẻ, giữ ẩm, dễ đục thêm lỗ | Loại mỏng, màu tối ngoài nắng nóng rễ, giòn sau vài năm nắng | Cây trong nhà, ban công cao tầng cần nhẹ |
| Sứ tráng men | Đẹp, sạch, hợp nội thất | Nặng, hay không có lỗ, giữ ẩm lâu | Cây trong nhà, dùng làm chậu bọc |
| Xi măng, đá mài | Bền, nặng nên vững trước gió | Rất nặng, chậu mới có thể làm đất kiềm, cần ngâm xả | Cây sân vườn, cây lớn đặt cố định |
| Composite, nhựa giả đá | Nhẹ hơn xi măng, nhìn giống đá | Chất lượng khác nhau nhiều, có loại phai màu ngoài nắng | Sân thượng, ban công cần nhẹ mà đẹp |
| Gỗ, thùng gỗ | Mát, đẹp tự nhiên | Mục theo thời gian, cần lót và có lỗ | Cây hoa, rau thơm ngoài trời |
Ban công cao tầng nên ưu tiên chậu nhẹ và tính cả trọng lượng đất ướt; chậu lớn bằng xi măng đầy đất sau mưa nặng hơn nhiều so với lúc mua.
Cỡ chậu và dáng chậu
Mỗi lần nâng một cỡ. Chậu mới chỉ nên rộng hơn bầu rễ vài phân mỗi bên. Nhảy vọt lên chậu to gấp đôi là dư một khối đất ướt mà rễ chưa vươn tới.
Chậu to quá thì đất lâu khô. Phần đất không có rễ hút nước sẽ ẩm lâu, dễ thối, dễ chua.
Chậu nhỏ quá thì khô nhanh, cây đói. Rễ quấn kín, tưới sáng chiều đã héo. Đó là lúc thay chậu.
Chậu nông giữ ẩm tỉ lệ nhiều hơn. Ở đáy chậu luôn có một lớp đất ướt hơn phần trên. Chậu càng nông, lớp ướt ấy chiếm phần càng lớn của cả khối đất.
Chậu cao thoát nước phần trên tốt hơn. Hợp với cây rễ cọc ăn sâu và cây ghét úng.
Miệng rộng hơn đáy dễ thay chậu. Chậu thắt miệng như bình hoa rất khó lấy cây ra mà không đập vỡ.
Chậu treo nên nhẹ và có móc chắc. Đất ướt làm chậu nặng thêm nhiều; móc và dây phải tính theo lúc chậu nặng nhất.
Chậu đặt trên cao phải có chỗ hứng nước. Nước chảy từ chậu ban công xuống nhà dưới là chuyện hay gây xích mích.
Đĩa lót, chậu bọc và chậu tự tưới
Đĩa lót giúp nước không chảy ra sàn, nhưng nó cũng là chỗ đọng nước. Để nước nằm trong đĩa nhiều ngày, đáy chậu ngâm nước, rễ dưới cùng thối. Còn một chuyện nữa: đĩa nước đọng là chỗ muỗi đẻ, mà muỗi vằn truyền sốt xuất huyết rất thích những vũng nước nhỏ trong nhà như thế. Đổ nước đĩa lót sau mỗi lần tưới chừng nửa giờ.
Chậu bọc là chậu đẹp không lỗ, bên trong đặt một chậu nhựa có lỗ. Cách này giữ được vẻ đẹp mà cây vẫn thoát nước, miễn là nhớ nhấc chậu trong ra hoặc nghiêng đổ nước thừa. Kê vài viên sỏi dưới đáy chậu bọc để chậu trong không ngâm trực tiếp trong nước.
Chậu tự tưới có ngăn chứa nước dưới đáy và bấc hoặc cột đất hút nước lên. Hợp với người hay đi vắng và cây ưa ẩm đều. Với cây ghét úng như sen đá, kim tiền, chậu này dễ làm hại hơn giúp. Cũng cần thay nước ngăn chứa định kỳ để không thành ổ rong rêu, muỗi.
Người bán cây có kinh nghiệm thường khuyên: muốn chậu không lỗ cho đẹp thì đặt chậu nhựa bên trong, đừng trồng thẳng. Nghe phiền thêm một bước, nhưng tiết kiệm được rất nhiều cây.
Chuẩn bị chậu trước khi trồng
Rửa chậu cũ. Chậu đã trồng cây chết bệnh nên cọ rửa kỹ, phơi nắng trước khi dùng lại.
Ngâm chậu đất nung mới. Chậu đất nung khô hút nước rất mạnh; ngâm trước để nó không rút ẩm của đất mới trồng.
Ngâm xả chậu xi măng mới. Chậu xi măng mới có thể làm đất kiềm; nhiều người ngâm nước vài ngày, thay nước vài lần trước khi trồng.
Kiểm lỗ đáy. Lỗ thông, có lưới hoặc mảnh sành che để đất không trôi.
Không lót lớp sỏi dày dưới đáy. Lớp sỏi không giúp thoát nước mà làm vùng đất ướt dâng lên gần rễ. Một mảnh lưới che lỗ là đủ.
Chuẩn bị chân kê. Chậu đặt trên nền phẳng cần kê để lỗ thoát không bị bịt.
Tính chỗ đặt trước khi đổ đất. Chậu lớn đầy đất ướt rất khó dời; đặt vào chỗ rồi mới đổ đất trồng.
Câu hỏi thường gặp
Trồng cây trong chậu không có lỗ được không?
Rất dễ thối rễ vì nước thừa đọng dưới đáy. Nếu thích chậu không lỗ, dùng nó làm chậu bọc bên ngoài một chậu nhựa có lỗ và đổ nước thừa sau mỗi lần tưới.
Chậu đất nung hay chậu nhựa tốt hơn?
Đất nung thoát hơi, đất khô nhanh, hợp cây ghét úng và người hay tưới nhiều. Nhựa nhẹ, giữ ẩm, hợp cây trong nhà và ban công cao tầng. Chọn theo cây và chỗ đặt.
Thay chậu thì chậu mới to hơn bao nhiêu?
Thường chỉ rộng hơn bầu rễ cũ vài phân mỗi bên. Nâng từng cỡ một giúp đất không bị dư, không ẩm lâu.
Có nên lót sỏi đá dưới đáy chậu?
Không cần lớp sỏi dày. Nó làm vùng đất ướt dâng lên gần rễ hơn. Che lỗ đáy bằng lưới hoặc mảnh sành và dùng giá thể thoáng là đủ.
Vì sao phải đổ nước trong đĩa lót chậu?
Nước đọng lâu làm rễ dưới đáy ngâm nước và thối, đồng thời là chỗ muỗi đẻ trứng. Đổ nước đĩa lót sau khi tưới khoảng nửa giờ.
Chậu xi măng mới có trồng cây ngay được không?
Nên ngâm nước vài ngày và thay nước vài lần trước khi trồng, vì chậu mới có thể làm đất kiềm, ảnh hưởng tới cây ưa chua nhẹ.