Mua cây ăn trái để làm nguồn hoa cho ong dú, nên chọn cây ghép hoặc cây chiết vì chúng thường ra hoa sớm hơn cây mọc từ hạt nhiều năm. Với hoa ngắn ngày, mua cây con hoặc hạt giống của giống hoa đơn. Trước khi trả tiền, soi bầu rễ, mắt ghép, mặt dưới lá, và hỏi rõ cây vừa được phun thuốc gì, lúc nào.
Người trồng cây cho ong có một yêu cầu khác hẳn người trồng cây lấy trái hay làm cảnh: thứ mình cần là hoa, càng sớm càng tốt, càng lai rai càng tốt, và cây phải sạch để ong dùng. Ba yêu cầu đó thay đổi cách chọn cây ở vựa khá nhiều.
Cây hạt, cây ghép, cây chiết, cây giâm khác nhau thế nào?
Cây hạt mọc từ hạt, có rễ cọc ăn sâu, thường khoẻ và chịu gió tốt. Nhưng với nhiều cây ăn trái, cây hạt cần nhiều năm mới ra hoa, và cây con có thể không giống cây mẹ. Với người trồng cho ong, chờ thêm vài năm là một khoảng trống lớn.
Cây ghép là một đoạn cành hoặc mắt của cây đã cho trái được ghép lên gốc cây hạt. Phần trên mang tuổi của cây mẹ nên thường ra hoa sớm hơn; phần gốc vẫn có rễ cọc. Đây là dạng phổ biến nhất ở vựa cây ăn trái, và thường là lựa chọn cân bằng cho người trồng cho ong.
Cây chiết là cành được bóc vỏ, bó bầu cho ra rễ ngay trên cây mẹ rồi cắt xuống. Cây chiết ra hoa sớm, giữ đúng giống, nhưng không có rễ cọc nên dễ đổ khi gặp gió lớn, nhất là khi cây cao và nặng tán. Trồng chỗ trống gió thì cần cọc chống lâu hơn.
Cây giâm là cành cắm xuống đất cho ra rễ. Nhiều cây hoa bụi, dây leo, rau thơm, mười giờ giâm rất dễ. Cây giâm rẻ, nhanh có hoa, và có thể tự nhân giống từ cây nhà hàng xóm.
Không dạng nào tốt nhất cho mọi trường hợp. Một vườn cho ong hợp lý thường có vài cây ghép lâu năm làm khung, cộng với nhiều cây giâm, cây gieo hạt ngắn ngày để có hoa trong lúc chờ.
So sánh nhanh các dạng cây giống
Thời gian ra hoa trong bảng chỉ để so sánh tương đối giữa các dạng; con số thật tuỳ loài, giống, đất và cách chăm. Hỏi người bán cho đúng loài mình định mua.
| Dạng giống | Tới khi có hoa | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý | Hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Cây hạt | Lâu nhất | Rễ cọc, khoẻ, chịu gió | Có thể khác cây mẹ, chờ lâu | Cây gỗ lớn, cây làm bóng mát lâu dài |
| Cây ghép | Sớm hơn cây hạt nhiều | Giữ giống, có rễ cọc | Phải soi mắt ghép, cắt chồi mọc từ gốc | Cây ăn trái làm khung vườn |
| Cây chiết | Sớm | Giữ giống, nhanh cho hoa | Rễ chùm, dễ đổ khi gió | Chỗ kín gió, cây tán vừa |
| Cây giâm | Nhanh với cây bụi, dây leo | Rẻ, tự làm được | Rễ yếu lúc đầu, cần giữ ẩm | Hoa bụi, dây leo, cây thân mềm |
| Hạt giống hoa ngắn ngày | Nhanh, vài tuần tới vài tháng | Rẻ, phủ diện tích nhanh | Phải chọn giống hoa đơn, có phấn | Luống hoa, mép vườn, chậu |
Ghi chú: cây ghép mà để chồi từ gốc mọc lên lấn át phần ghép thì về lâu dài thành cây gốc, mất đi lợi thế ra hoa sớm. Thấy chồi lạ mọc từ dưới mắt ghép là cắt bỏ.
Soi cây giống trước khi trả tiền
Bầu rễ chắc, không vỡ. Nhấc túi bầu lên thấy đất chặt, không rã, là rễ đã giữ bầu. Bầu lỏng, đất rời là cây vừa được cấy vào túi.
Rễ không quấn vòng đáy túi. Cây để quá lâu trong túi nhỏ, rễ cọc cuộn tròn dưới đáy. Trồng xuống vẫn sống nhưng rễ khó ăn sâu. Hỏi xin xé thử một góc nếu nghi ngờ.
Mắt ghép liền, nhẵn. Chỗ ghép đã liền da, không còn khe hở. Băng ghép quá lâu chưa tháo có thể siết vào thân.
Chồi ngọn khoẻ, lá xanh đều. Lá vàng loang, lá non xoăn có thể do rệp, thiếu dinh dưỡng hoặc bệnh.
Mặt dưới lá sạch. Lật vài lá xem rệp sáp, rệp vảy, nhện đỏ. Cây mang sâu về vườn sẽ lây cho cây khác.
Thân không có vết nứt, vết đục. Vết sâu đục thân nhỏ như lỗ kim có mùn gỗ là dấu hiệu đáng lo.
Cỡ cây vừa phải. Cây quá to trong túi nhỏ là cây ép lâu, rễ kém. Cây cỡ vừa thường bén nhanh hơn khi trồng xuống.
Cây không đang ra hoa trái dày đặc. Cây giống đầy hoa, đầy trái để bán nhanh có thể đã được kích; về nhà dễ suy và rụng hết.
Những câu cần hỏi người bán
Cây này ghép, chiết hay hạt? Câu hỏi đầu tiên, quyết định thời gian chờ hoa và cách chăm.
Giống gì, cây mẹ ở đâu? Người bán rõ nguồn thường trả lời được ngay. Trả lời vòng vo là tín hiệu nên xem thêm nơi khác.
Cây vừa được phun thuốc gì, lúc nào? Không cần tên thuốc cụ thể, chỉ cần biết có phun và cách đây bao lâu, để cây mới về được đặt xa đàn ong một thời gian.
Giống hoa đơn hay hoa kép? Với cây hoa cảnh, câu này quyết định có phấn cho ong hay không.
Cây thường ra hoa vào mùa nào? Biết để xếp cây sao cho các đợt hoa không dồn cùng một lúc.
Có ra hoa nhiều đợt trong năm không? Một số loài như chanh, ổi thường ra hoa nhiều đợt; biết để ưu tiên.
Cây đã quen nắng hay đang để trong lưới che? Cây trong lưới che đưa thẳng ra nắng gắt sẽ cháy lá.
Có nhận đổi nếu cây chết trong vài tuần đầu? Không phải nơi nào cũng nhận, nhưng hỏi để biết người bán tin cây đến đâu.
Những lời quảng cáo nên dè chừng
Khi biết khách mua cây để nuôi ong, có người bán sẽ đổi giọng: cây nào cũng "ong rất thích", giống nào cũng "cho mật nhiều". Những câu này thường không có cơ sở, vì người bán cây hiếm khi theo dõi ong. Không có giống cây nào được bán kèm cam kết về lượng mật của đàn ong.
Một chiêu khác là giục quyết nhanh: "lô này sắp hết", "mùa này mới có". Cây giống cây ăn trái hầu như có quanh năm ở các vựa lớn, chỉ khác nhau về cỡ và độ đẹp. Không có lý do gì phải quyết trong năm phút.
Cũng nên dè chừng kiểu "gieo lo rồi bán giải pháp": nghe nói định nuôi ong là được khuyên mua kèm phân kích hoa, thuốc kích ra hoa trái mùa để "ong có ăn". Những thứ này có thể làm cây kiệt sức và đi kèm thuốc phun không hợp cho ong. Cây trồng tự nhiên, ra hoa theo mùa của nó, là đủ.
Người mới chuẩn bị nuôi ong dú nên tìm hiểu thêm phần nuôi, chăm và chia đàn ở ongdu.com, còn phần cây thì cứ bám theo nguyên tắc: cây sạch, giống rõ ràng, hoa đơn, ra hoa lai rai, và quan sát ong thật ở vùng mình.
Câu hỏi thường gặp
Cây ghép bao lâu thì ra hoa?
Tuỳ loài và giống, nhưng cây ghép thường ra hoa sớm hơn cây hạt cùng loài khá nhiều. Hỏi người bán cho đúng giống mình mua và chăm cây khoẻ trong năm đầu là quan trọng nhất.
Nên mua cây chiết hay cây ghép để trồng cho ong?
Cây ghép có rễ cọc, đứng vững hơn ở chỗ trống gió. Cây chiết ra hoa sớm nhưng rễ chùm, cần cọc chống. Chỗ kín gió, cây tán nhỏ thì cây chiết vẫn ổn.
Cây giống mới mua có hại cho ong không?
Cây giống ở vựa có thể đã được phun thuốc. Nên hỏi người bán và để cây mới về cách xa đàn ong một thời gian, nhất là khi cây đang có hoa.
Có nên mua cây giống đang có hoa sẵn?
Cây có vài hoa thì không sao, nhưng cây giống trĩu hoa trĩu trái có thể đã bị kích, dễ suy khi về. Ưu tiên cây khoẻ lá, bầu chắc hơn là cây đang đầy hoa.
Có thể tự giâm cành cây hoa cho ong không?
Nhiều cây hoa bụi, dây leo và rau thơm giâm cành rất dễ. Xin cành từ cây đã thấy có ong ghé ở nhà hàng xóm là cách vừa rẻ vừa chắc.
