Đi vắng ba, bốn ngày, thường chỉ cần tưới đẫm trước khi đi và gom chậu vào chỗ râm, sát nhau. Đi một tuần trở lên thì nên có thêm một cách cấp nước: chậu tự tưới, bấc dẫn nước, bộ hẹn giờ tưới nhỏ giọt, hoặc nhờ người. Cách nào cũng phải chạy thử vài ngày trước khi đi, không thử là đánh cược.
Dịp Tết là lúc nhiều ban công chết cây nhất: cả nhà về quê, nắng cuối năm hanh khô, có khi đi cả tuần. Người viết đã gặp không ít trường hợp bộ tưới tự động mua vội, lắp xong không thử, về nhà thấy hoặc khô trơ, hoặc nước tràn ướt cả sàn nhà hàng xóm tầng dưới.
Trước khi chọn cách tưới, ước lượng cây cần bao nhiêu nước
Mỗi ban công một nhịp. Cùng một chậu hoa giấy, ở ban công tây có gió thì hai ngày đã khô, ở ban công đông có mái che thì năm ngày vẫn còn ẩm. Cách đơn giản để biết: một tuần trước khi đi, tưới đẫm tất cả rồi để yên, theo dõi xem chậu nào khô sau bao nhiêu ngày. Đó là con số thật của nhà mình, đáng tin hơn mọi lời khuyên chung.
Chậu nhỏ, chậu treo, chậu đất nung và cây lá to mềm thường khô nhanh nhất. Cây mọng nước, sứ thái, lưỡi hổ trong chậu vừa có thể chịu một, hai tuần không tưới mà không sao, thậm chí an toàn hơn là bị tưới quá nhiều.
Biết được nhịp rồi thì chia cây thành ba nhóm: nhóm tự sống được suốt chuyến đi, nhóm chỉ cần gom vào bóng là kéo dài đủ, và nhóm chắc chắn phải có nước bổ sung. Chỉ nhóm thứ ba mới cần tới thiết bị, đỡ tốn công và đỡ rủi ro.
Đừng bón phân trong tuần trước khi đi. Phân thúc cây ra đọt non, đọt non lại cần nhiều nước nhất. Cũng đừng thay chậu, tỉa mạnh ngay trước chuyến đi, vì cây đang hồi sức mà bị bỏ khô thì dễ chết.
Cách không cần thiết bị cho chuyến đi ngắn
Tưới đẫm hai lần trước khi đi. Tưới một lượt, chờ chừng nửa giờ cho đất ngấm, rồi tưới lần nữa. Đất khô quá lâu thường không thấm ngay lần đầu, nước chảy tuột ra thành chậu.
Gom chậu vào chỗ râm. Dời các chậu khỏi chỗ nắng gắt, kéo vào sát tường phía có bóng. Nắng ít, cây dùng ít nước hơn hẳn.
Xếp chậu sát nhau. Một khối chậu giữ ẩm cho nhau tốt hơn từng chậu đứng lẻ giữa gió.
Phủ mặt chậu. Một lớp xơ dừa, rơm, lá khô sạch phủ mặt đất giúp đất đỡ bốc hơi.
Đặt chậu nhỏ vào khay có lớp sỏi ngập nước nông. Đáy chậu chạm sỏi ẩm chứ không ngâm trong nước. Cách này giữ ẩm vài ngày mà không làm úng rễ.
Đưa vài chậu nhỏ vào nhà, chỗ sáng. Trong nhà mát và lặng gió hơn ban công. Đặt gần cửa sổ, kéo rèm mỏng.
Kiểm vòi và đường nước. Khoá van tổng nếu không dùng hệ tưới. Ống tưới hở có thể rò cả tuần.
Không để đĩa lót đầy nước. Ngâm đáy chậu trong đĩa đầy nước cả tuần là cách làm rễ thối nhanh nhất.
Chọn cách tưới theo số ngày đi vắng
Bảng dưới là hướng dẫn chung; nhịp thật vẫn phải thử ở nhà mình.
| Đi vắng | Cách thường đủ | Cần chú ý |
|---|---|---|
| Hai đến bốn ngày | Tưới đẫm, gom vào bóng, phủ mặt chậu | Chậu treo và chậu nhỏ hạ xuống, đặt vào khay sỏi ẩm |
| Năm đến bảy ngày | Thêm bấc dẫn nước hoặc chai nhỏ giọt cho nhóm khô nhanh | Thử trước ít nhất ba ngày xem nước có chảy đều không |
| Một đến hai tuần | Hẹn giờ tưới nhỏ giọt nối vòi, hoặc chậu tự tưới có ngăn chứa | Chạy thử cả tuần, kiểm rò rỉ, kiểm nước tràn xuống tầng dưới |
| Trên hai tuần | Nhờ người tưới, kết hợp thiết bị | Viết lại lịch tưới từng chậu, chỉ chỗ van nước |
| Cây mọng nước, sứ thái | Thường chỉ cần tưới đẫm trước khi đi | Đừng nối hệ tưới tự động vào nhóm này, dễ úng |
Với chuyến đi trên hai tuần, thiết bị gặp trục trặc là chuyện dễ xảy ra: pin hết, đầu tưới nghẹt cặn, ống tuột. Có người ghé qua vẫn là lưới an toàn tốt nhất.
Bấc, chai nhỏ giọt, chậu tự tưới và hẹn giờ tưới: mỗi thứ hợp chỗ nào
Bấc dẫn nước là sợi vải cotton hoặc dây bấc một đầu nhúng vào xô nước, đầu kia vùi vào đất chậu. Nước thấm theo sợi dẫn lên dần. Cách này rẻ và tự làm được, hợp với chậu nhỏ, cây ưa ẩm. Xô nước phải đặt cao bằng hoặc cao hơn mặt chậu, và sợi bấc phải ướt sẵn trước khi đặt. Nhược điểm là khó đoán lượng nước, nên phải thử.
Chai nhỏ giọt cắm ngược xuống đất là cách nhiều nhà dùng, nhưng hay hỏng hơn người ta nghĩ. Đất tơi thì nước tuột hết trong vài giờ, đất chặt thì gần như không chảy. Những đầu cắm gốm chuyên dùng cho chai cho nước thấm đều hơn đục lỗ nắp tự chế.
Chậu tự tưới có ngăn chứa ở đáy, nước được hút lên qua bấc hoặc lớp giá thể. Hợp với cây cảnh trong nhà, cây lá ở ban công mát. Với cây ưa khô như sứ thái, xương rồng thì không hợp. Đổi sang chậu tự tưới nên làm sớm vài tuần trước chuyến đi để cây quen, không đổi chậu ngay sát ngày.
Bộ hẹn giờ tưới nhỏ giọt gắn vào vòi nước, chạy pin, đến giờ mở van cho nước chảy qua ống nhỏ tới từng chậu. Đây là cách ổn nhất cho chuyến đi dài với nhiều chậu, nhưng cũng là cách có nhiều điểm hỏng nhất: áp lực nước yếu, đầu nhỏ giọt nghẹt, ống tuột khỏi khớp, pin cạn. Thay pin mới trước khi đi, chạy thử cả tuần, và đặt hệ thống sao cho nếu rò thì nước chảy vào rãnh ban công chứ không tràn vào nhà hay xuống tầng dưới.
Nhờ người tưới: dặn sao cho đúng
Dẫn họ đi một vòng trước khi đi. Chỉ từng chậu, chỗ van nước, chỗ để bình tưới. Nói qua điện thoại thường thiếu.
Ghi rõ nhóm nào tưới, nhóm nào không. Người tưới hộ thường có lòng tốt tưới đều tất cả, cây mọng nước thối vì vậy.
Nói lượng nước bằng hình ảnh. "Tưới tới khi nước chảy ra đáy" dễ hiểu hơn "tưới vừa đủ".
Dán nhãn nhỏ lên chậu nếu nhiều loại. Một chấm màu cho nhóm tưới, chấm khác cho nhóm để khô.
Dặn chuyện nước nhỏ xuống tầng dưới. Tưới chậu treo, chậu lan can phải nhìn xem nước có rơi ra ngoài không.
Dặn khoá van sau khi tưới. Một vòi quên khoá ở ban công có thể làm ngập.
Đừng nhờ họ bón phân, phun thuốc. Việc đó để lúc về, sai liều thì cây chịu thiệt.
Chụp ảnh ban công trước khi đi. Về đối chiếu dễ biết chậu nào có vấn đề, không phải đoán.
Câu hỏi thường gặp
Cây ban công chịu được bao nhiêu ngày không tưới?
Tuỳ loài, cỡ chậu và hướng nắng. Cây mọng nước trong chậu vừa có thể chịu hơn một tuần, còn chậu nhỏ cây lá mềm ở ban công nắng có khi chỉ hai ngày. Cách chắc nhất là tưới đẫm rồi theo dõi chậu nào khô sau bao lâu.
Bộ hẹn giờ tưới tự động có đáng mua không?
Đáng nếu đi xa thường xuyên và có nhiều chậu. Nhưng phải lắp sớm, chạy thử ít nhất một tuần và thay pin trước khi đi. Không thử mà dùng ngay thì rủi ro không kém việc bỏ khô.
Tưới bằng bấc vải có làm úng cây không?
Ít khi úng vì bấc chỉ dẫn nước theo mức đất hút. Nhưng với cây ưa khô như xương rồng, sứ thái thì không nên dùng. Bấc nên làm từ sợi cotton hoặc sợi tổng hợp chuyên dụng, nhúng ướt trước khi đặt.
Đi Tết một tuần nên làm gì cho cây ban công?
Tưới đẫm hai lượt, gom chậu vào chỗ râm sát nhau, phủ mặt chậu, hạ chậu treo xuống khay sỏi ẩm. Nhóm cây khô nhanh thì thêm bấc hoặc hẹn giờ nhỏ giọt, và nhờ người ghé qua một, hai lần nếu được.
Có nên ngâm đáy chậu trong chậu nước khi đi vắng không?
Không nên ngâm cả tuần, rễ đáy sẽ thiếu khí và thối. Đặt chậu trên lớp sỏi ẩm, đáy chạm sỏi chứ không ngập nước, an toàn hơn nhiều.
Về nhà thấy cây héo rũ thì làm sao?
Đưa cây vào chỗ râm, tưới chậm từng ít cho đất ngấm lại, có thể ngâm chậu vào chậu nước khoảng nửa giờ rồi nhấc ra cho ráo. Đừng bón phân ngay; chờ cây hồi rồi mới tỉa phần lá khô.
