Hàng rào cây xanh cần loài chịu cắt tỉa và đâm nhánh dày từ gốc: chè tàu, dâm bụt, bông trang, cẩm tú mai, chuỗi ngọc là những loài quen thuộc. Bí quyết để hàng rào kín không nằm ở loài cây mà ở cách làm: trồng so le hai hàng, cắt ngọn ngay từ đầu để cây đẻ nhánh thấp, và luôn tỉa cho đáy rộng hơn đỉnh.
Hàng rào trống gốc, trên um tùm mà dưới thấy rõ chân người đi qua, là lỗi phổ biến nhất. Nó hầu như luôn do cùng một nguyên nhân: để cây vươn cao cho nhanh có hàng rào, rồi mới bắt đầu cắt. Lúc đó phần gốc đã quen thiếu sáng, không còn đâm nhánh nữa.
Hàng rào cây xanh làm được gì và không làm được gì
Hàng rào cây xanh che tầm nhìn, chắn bớt bụi, gió, tạo ranh giới mềm cho sân và làm nhà trông dịu hơn tường gạch. Nó cũng là chỗ cho chim, bướm, côn trùng có ích. Với nhiều nhà ở ven đô, hàng rào cây còn rẻ hơn tường xây.
Nhưng hàng rào cây không phải là hàng rào an ninh. Chó nhỏ, trẻ con, kẻ có ý xấu đều có thể chui qua chỗ thưa. Nhà cần an ninh thật thường kết hợp: lưới thép hoặc hàng rào sắt thấp bên trong, cây phủ bên ngoài. Cây leo lên lưới, lưới giữ ranh giới.
Hàng rào cây cũng cần công. Loài lớn nhanh thì phải tỉa thường xuyên trong mùa mưa, nếu bỏ một vài tháng là mất dáng. Người không có thời gian nên chọn loài lớn chậm hơn, hoặc tính chuyện thuê người tỉa định kỳ.
Một điều nữa: hàng rào nằm trên ranh giới đất. Cây trồng sát ranh mọc lấn sang đất nhà bên, lá rụng sang, nên thống nhất trước với hàng xóm, và trồng lùi vào đất nhà mình một khoảng để tán khi tỉa vẫn nằm trong ranh.
Những loài hay dùng làm hàng rào ở Việt Nam
Chè tàu. Lá nhỏ, mọc dày, chịu cắt rất tốt, hàng rào truyền thống của nhiều làng quê. Lớn khá nhanh trong mùa mưa nên tỉa thường xuyên.
Dâm bụt. Lá xanh bóng, hoa đỏ, hồng, vàng. Lớn nhanh, chịu cắt, dễ giâm cành. Hay bị rệp sáp vào mùa khô.
Bông trang. Lá dày, hoa chùm đỏ cam, chịu nắng. Lớn chậm hơn chè tàu, hợp hàng rào thấp, gọn.
Cẩm tú mai. Lá rất nhỏ, hoa tím li ti. Hợp viền thấp sát lối đi, không đủ cao để che tầm nhìn.
Chuỗi ngọc (thanh quan). Có loại lá vàng chanh nổi màu, chịu cắt tốt. Quả của một số giống có độc với trẻ nhỏ, thú cưng, nên cân nhắc nếu nhà có trẻ hay nghịch.
Hoa giấy làm rào. Chịu nắng, có gai nên chặn người qua, nhưng khó giữ dáng thẳng, lá hoa rụng nhiều.
Trúc mọc bụi. Che kín, cao, đẹp; chọn loại mọc bụi, tránh loại có thân ngầm bò lan.
Ngâu, nguyệt quế. Hoa thơm, chịu cắt, lớn chậm; hợp hàng rào thấp trước nhà hơn là che kín.
Xương rồng ta và cây có gai. Hàng rào xương rồng ta là cảnh quen ở nông thôn, chặn người và gia súc qua. Nhựa trắng gây kích ứng da, mắt; nhà có trẻ nhỏ cần cân nhắc, và tỉa phải đeo găng, kính.
So sánh nhanh các loài hàng rào
Để chọn theo nhu cầu chính: che kín, có hoa, ít tỉa hay chịu nắng gắt.
| Loài | Tốc độ lớn | Độ kín khi tỉa tốt | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chè tàu | Nhanh | Rất kín | Tỉa thường xuyên mùa mưa |
| Dâm bụt | Nhanh | Kín | Rệp sáp mùa khô |
| Bông trang | Trung bình | Kín, gọn | Hợp rào thấp |
| Cẩm tú mai | Trung bình | Kín nhưng thấp | Chỉ làm viền |
| Chuỗi ngọc | Nhanh | Kín | Quả có độc với trẻ, thú cưng |
| Hoa giấy | Nhanh | Thưa gốc | Có gai, rụng nhiều |
| Trúc mọc bụi | Trung bình | Kín, cao | Tránh loại bò thân ngầm |
Tốc độ lớn còn tuỳ vùng và mùa; ở miền Bắc mùa đông nhiều loài gần như đứng yên.
Trồng hàng rào để gốc kín ngay từ đầu
Thứ tự dưới đây áp cho phần lớn loài cây bụi làm rào:
- Chuẩn bị rãnh trồng thay vì từng hố lẻ. Đào một rãnh dài theo đường rào, trộn phân hữu cơ hoai với đất. Rễ có khối đất tơi liên tục, cây lớn đều hơn.
- Trồng so le hai hàng. Hai hàng lệch nhau như hình răng cưa cho hàng rào kín nhanh hơn hẳn một hàng thẳng.
- Chọn cây con nhiều nhánh gốc. Ở vựa, chọn cây đã đẻ nhiều nhánh từ gốc thay vì cây một thân cao. Cây cao một thân trông "có hàng rào" nhanh hơn nhưng gốc sẽ trống.
- Cắt ngọn ngay sau khi cây bén rễ. Nghe tiếc nhưng đây là bước quyết định: cắt bớt ngọn để cây đâm nhánh thấp.
- Tỉa nhiều lần, mỗi lần ít. Trong năm đầu, mỗi lần cây ra thêm một đoạn, cắt bớt một phần đoạn mới. Hàng rào lên chậm nhưng dày từ dưới.
- Tỉa đáy rộng, đỉnh hẹp. Mặt cắt ngang hơi hình thang để nắng xuống được tới gốc. Tỉa thẳng đứng hoặc đỉnh rộng hơn đáy là gốc sẽ trống dần.
- Tưới đều năm đầu. Hàng rào mới trồng thiếu nước thì cây chết lẻ tẻ, để lại lỗ hổng rất khó lấp.
Hàng rào trống gốc: cứu được không?
Hàng rào đã trống gốc vẫn cứu được với đa số loài chịu cắt như chè tàu, dâm bụt, nhưng phải chịu hy sinh chiều cao. Cách thường làm là cắt hạ mạnh cả hàng xuống thấp, để nắng chiếu tới gốc, cây sẽ đâm chồi mới từ thân già. Nên làm vào đầu mùa mưa khi cây có sức hồi.
Nếu không muốn mất che chắn cùng lúc, có thể cắt hạ từng đoạn, hoặc cắt một bên mặt hàng rào trước, mặt kia năm sau. Chậm hơn, nhưng sân không bị trống trơn.
Với những chỗ hổng do cây chết, trồng dặm cây mới cùng loài. Cây dặm thường bị cây cũ hai bên lấn sáng, nên tỉa bớt hai bên để cây mới có chỗ, và tưới riêng cho cây dặm thời gian đầu.
Sau khi cứu, quay lại nguyên tắc đáy rộng đỉnh hẹp. Hàng rào trống gốc trở lại sau vài năm hầu như luôn vì quay về lối tỉa thẳng đứng cho gọn mắt.
Những sai lầm khi làm hàng rào cây
Mua cây cao một thân để nhanh có rào. Gốc trống ngay từ đầu, càng về sau càng khó sửa.
Trồng một hàng thưa cho đỡ tốn cây. Hàng rào thưa lâu kín, và mỗi cây chết là một lỗ hổng.
Không cắt ngọn năm đầu. Cây vươn cao, nhánh chỉ mọc ở trên.
Tỉa đỉnh rộng hơn đáy. Phần dưới bị che nắng, rụng lá, trống gốc.
Trồng sát tường rào xây. Phía sát tường không có nắng, không tỉa được, lại giữ ẩm làm tường rêu.
Trồng nhiều loài lẫn lộn. Mỗi loài lớn một tốc độ, hàng rào lồi lõm, khó tỉa đều.
Phun thuốc diệt cỏ sát gốc rào. Thuốc theo nước ngấm tới rễ cây rào; nhổ cỏ tay hoặc phủ gốc an toàn hơn.
Bỏ quên chuyện ranh giới. Trồng sát ranh mà không nói trước với hàng xóm dễ sinh chuyện khi cây lớn.
Câu hỏi thường gặp
Cây nào làm hàng rào nhanh kín nhất?
Chè tàu và dâm bụt thường được chọn vì lớn nhanh và chịu cắt tốt. Nhưng độ kín phụ thuộc cách trồng và tỉa hơn là loài: trồng so le hai hàng và cắt ngọn sớm thì loài nào cũng kín nhanh hơn.
Hàng rào cây nên trồng cách nhau bao xa?
Tuỳ loài và cỡ cây con, thường trồng khá dày và so le hai hàng để nhanh kín. Hỏi người bán khoảng cách hợp với loài mình chọn, và tính lùi khỏi ranh giới đủ để tán khi tỉa vẫn nằm trong đất nhà mình.
Bao lâu thì tỉa hàng rào một lần?
Mùa mưa cây lớn nhanh, có loài phải tỉa vài tuần một lần; mùa khô hoặc mùa lạnh thì thưa hơn. Tỉa nhiều lần, mỗi lần ít, giữ dáng tốt hơn để lâu rồi cắt mạnh.
Hàng rào chè tàu bị trống gốc thì làm sao?
Cắt hạ mạnh cả hàng xuống thấp vào đầu mùa mưa để nắng chiếu tới gốc, cây sẽ đâm chồi mới. Muốn giữ che chắn thì cắt từng đoạn. Sau đó tỉa đáy rộng đỉnh hẹp để không trống gốc lại.
Hàng rào cây có thay được tường rào không?
Hàng rào cây che tầm nhìn và tạo ranh giới mềm, nhưng không phải lớp an ninh chắc chắn. Nhà cần an ninh nên kết hợp lưới hoặc hàng rào sắt bên trong, cây phủ bên ngoài.
Cây hàng rào có độc với trẻ nhỏ không?
Một số loài có phần độc, như quả của chuỗi ngọc hay toàn cây trúc đào. Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng nên hỏi người bán và chọn loài an toàn. Lỡ nuốt phải thì gọi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y, mang theo mẫu cây.
