Chọn cây trong nhà theo mức ánh sáng từng góc: bảng tra đầy đủ

Cách chọn cây trong nhà ít sai nhất là đi ngược: bắt đầu từ góc định đặt, đọc mức sáng của góc đó, rồi mới chọn cây trong nhóm hợp với mức sáng ấy. Sát cửa có nắng hợp cây ưa sáng; gần cửa sổ sáng dịu hợp phần lớn cây lá; giữa phòng chỉ hợp cây chịu bóng giỏi; góc gần như không có bóng tay thì cây nào cũng cần thêm đèn.

Hầu hết người mua làm ngược lại: thích một cây ở vựa, mang về, rồi đi tìm chỗ đặt. Cây đó gặp đúng chỗ thì sống, sai chỗ thì chết dần, và người mua kết luận mình "không có duyên với cây". Thật ra chỉ là cây đặt nhầm góc.

Bài này là bảng tra trọn vẹn: từng góc trong nhà thường sáng tới đâu, cây nào hợp, lưu ý gì về nước, gió, trẻ nhỏ, thú cưng; kèm quy trình chọn, vài tình huống nhà ở cụ thể, và những sai lầm hay gặp.

Vì sao bắt đầu từ góc, không bắt đầu từ cây

Mỗi loài cây có một khoảng ánh sáng mà nó sống khoẻ, một khoảng nó chịu đựng được, và ngoài khoảng đó là chết dần. Góc nhà thì cố định: không ai dời được cửa sổ. Vì vậy góc là thứ quyết định, cây là thứ chọn theo.

Đọc mức sáng của một góc không cần dụng cụ. Phép thử bóng tay, giơ bàn tay cách chỗ đặt một gang và nhìn viền bóng, đủ để xếp góc đó vào một trong bốn mức: sáng mạnh, sáng vừa, sáng yếu, quá tối. Cách làm chi tiết, kèm những thứ lặng lẽ cắt bớt ánh sáng như kính dán phim, rèm dày, toà nhà đối diện, có trong bài tự đọc ánh sáng trong nhà bằng bóng bàn tay.

Ngoài ánh sáng, mỗi góc còn có "tính cách" riêng: góc phòng khách gần dàn lạnh thì khô và gió; nhà vệ sinh thì ẩm; bếp thì nóng và có hơi dầu mỡ; hành lang thì tối và có người qua lại va quệt. Bảng tra dưới đây tính cả những yếu tố đó.

Một nguyên tắc nên nhớ: cây "chịu bóng" chỉ chịu đựng, không phải thích. Cây chịu bóng đặt ở chỗ sáng vừa vẫn đẹp hơn hẳn ở chỗ sáng yếu. Khi phân vân giữa hai chỗ, luôn chọn chỗ sáng hơn, miễn không có nắng gắt chiếu thẳng vào lá mỏng.

Bảng tra: mức sáng, cây hợp và nhịp tưới

Tên cây theo tên thường gọi ở vựa. Nhịp tưới chỉ là gợi ý tương đối; luôn kiểm đất trước khi tưới.

Một cây có thể xuất hiện ở nhiều dòng, như trầu bà, vì nó có biên độ rộng. Đó chính là lý do trầu bà là cây đầu tiên hợp với người mới chơi cây.

Góc sát cửa sổ, bậu cửa, cửa kính lớn

Đây là chỗ tốt nhất trong nhà cho cây. Gần như mọi cây lá đều khoẻ hơn ở đây so với bất kỳ chỗ nào sâu trong phòng.

Cửa có nắng chiều chiếu thẳng là ngoại lệ. Cây lá mỏng đặt sát kính hướng tây dễ cháy mép, bạc lá vào những tháng nắng gắt. Lùi cây lại hoặc có rèm mỏng lọc nắng.

Kính hấp nhiệt. Lá chạm vào kính nóng giữa trưa có thể bị cháy thành vệt. Để lá cách kính một khoảng.

Cây ưa sáng như cao su, bàng Singapore hợp nhất ở đây. Chọn chỗ một lần rồi để yên; bàng Singapore rất ghét bị dời.

Sen đá, xương rồng chỉ sống lâu ở chỗ có nắng trực tiếp. Bậu cửa sổ có nắng vài giờ mỗi ngày là chỗ duy nhất trong nhà hợp với chúng.

Xoay chậu định kỳ. Cây sát cửa nghiêng về phía sáng; xoay chậu một phần tư vòng mỗi lần tưới giữ dáng cân.

Cửa kính có trẻ hay thú cưng chơi. Bậu cửa là chỗ mèo thích nằm; chọn cây lành hoặc đặt chậu chắc, khó đổ.

Giữa phòng khách, góc sofa, cạnh kệ tivi

Mắt thấy sáng nhưng cây thường chỉ được mức sáng yếu. Làm phép thử bóng tay trước khi kết luận.

Chỉ hợp cây chịu bóng giỏi. Kim tiền, lưỡi hổ, trầu bà, vạn lộc, lan ý.

Cây lớn đặt giữa phòng cho "đẹp đội hình" hay chết dần. Bàng Singapore, cau cảnh lớn đặt giữa phòng xa cửa thường trụi lá gốc sau vài tháng.

Kệ tivi phát nhiệt nhẹ. Cây đặt sát thiết bị điện tử khô đất nhanh hơn, lá sát nguồn nhiệt dễ khô mép.

Tưới thưa. Cây ở đây dùng nước chậm, đất có thể ẩm nhiều ngày.

Muốn đặt cây lớn ở đây. Dùng cách luân phiên: hai chậu cùng loại, đổi chỗ với một chậu đặt gần cửa định kỳ.

Khu vực máy lạnh thổi qua. Xem trước đường gió; cách chọn cây và đặt cây trong phòng máy lạnh có ở bài cây chịu được phòng máy lạnh.

Hành lang, chân cầu thang, nhà vệ sinh

Hành lang trong nhà phố thường rất tối. Phần lớn ở mức "quá tối"; cây chỉ sống được nếu có đèn hoặc được luân phiên.

Hành lang chung cư có cửa sổ cuối. Đặt cây sát cửa sổ đó, không đặt giữa hành lang.

Chân cầu thang có giếng trời. Chỗ ánh sáng rơi xuống từ trên thường đủ cho cây chịu bóng; kiểm bằng bóng tay vào giữa trưa.

Lối đi nhiều người qua. Tránh cây lá to dễ gãy, cây có gai; chọn cây dáng đứng gọn như lưỡi hổ.

Nhà vệ sinh có cửa sổ. Ẩm hợp dương xỉ, lan ý, trầu bà; không có cửa sổ thì không cây nào sống lâu.

Nhà vệ sinh ẩm nên tưới thưa. Không khí ẩm làm đất lâu khô, dễ mốc.

Tránh xa chỗ hoá chất tẩy rửa. Hơi nước tẩy, nước xịt bắn vào lá gây cháy lá.

Bếp: nóng, dầu mỡ, và chuyện cây gần bếp ga

Bếp thường có cửa sổ, nên nhiều người muốn đặt cây ở đây. Nhưng bếp có ba thứ khó cho cây: hơi nóng mỗi lần nấu, hơi dầu mỡ bám lên lá, và luồng gió từ máy hút mùi.

Đặt cây ở bậu cửa sổ bếp, xa bếp nấu, là lựa chọn tốt nhất. Cây lá dày như trầu bà, lưỡi hổ, kim tiền chịu được hơi dầu tốt hơn cây lá mỏng; lau lá thường xuyên bằng khăn ẩm để lớp dầu không bám dày.

Không đặt cây ngay cạnh bếp ga: lá khô có thể bén lửa, chậu đổ vào bếp đang nấu là nguy hiểm thật. Cũng tránh đặt trên nóc tủ lạnh vì nóc tủ thường ấm, thiếu sáng và khó với tới để tưới.

Bếp nhà có trẻ nhỏ thì thêm một lý do để đặt cây cao: trẻ hay theo người lớn vào bếp và với lấy mọi thứ trên bậu cửa.

Quy trình chọn cây cho một góc cụ thể

Làm một lần cho mỗi góc, ghi lại, lần sau mua thêm cây chỉ cần tra.

1. Đọc mức sáng của góc vào hai thời điểm. Giữa buổi sáng và đầu buổi chiều, tắt đèn, dùng phép thử bóng tay.
2. Ghi các yếu tố khác. Có gió máy lạnh, gần nguồn nhiệt, ẩm, lối đi, trẻ nhỏ, thú cưng.
3. Đo kích thước. Chiều cao trần, chiều rộng góc, khoảng cách tới lối đi.
4. Chọn từ bảng tra hai ba loài hợp. Ưu tiên loài có biên độ rộng nếu mới chơi cây.
5. Đi vựa, chọn cây khoẻ. Kiểm đọt, mặt dưới lá, gốc, rễ trước khi mua.
6. Cho cây làm quen. Cây từ vựa ngoài trời về góc sáng yếu nên đặt chỗ sáng hơn vài tuần đầu rồi mới vào vị trí chính thức.
7. Quan sát vài tuần rồi điều chỉnh. Lóng dài, lá nhạt là thiếu sáng; mép lá cháy, lá bạc là thừa nắng.

Ba tình huống nhà ở hay gặp

Căn hộ chung cư, phòng khách có cửa kính ra ban công, phòng ngủ cửa sổ nhìn sang toà đối diện. Cửa kính ban công là chỗ sáng nhất: đặt bàng Singapore hoặc cao su ở đây, lùi vào trong nếu nắng chiều gắt. Góc sofa sâu trong phòng dành cho kim tiền hoặc lưỡi hổ. Phòng ngủ bị toà đối diện che thường chỉ sáng yếu, hợp một chậu trầu bà nhỏ trên kệ gần cửa. Nhiều căn hộ dán phim cách nhiệt toàn bộ kính, nên đọc lại mức sáng thay vì tin vào diện tích kính.

Nhà phố hình ống, mặt tiền và giếng trời là hai nguồn sáng duy nhất. Phòng khách phía trước thường đủ sáng gần cửa; khoảng giữa nhà tối hẳn. Giếng trời là "ban công trong nhà": cây chịu bóng đến cây ưa sáng vừa đều đặt được dưới giếng trời, tuỳ lượng nắng rơi xuống. Hành lang giữa nhà gần như chỉ hợp cây được luân phiên hoặc có đèn.

Phòng trọ một cửa sổ nhỏ. Đặt một hai chậu ngay bậu cửa sổ, chọn trầu bà hoặc lưỡi hổ nhỏ. Bàn học xa cửa sổ thì dùng đèn bàn chiếu gần cây trong giờ học. Cây để bàn làm việc trong điều kiện chỉ có đèn có bài riêng: cây để bàn văn phòng chỉ có đèn.

Điểm chung: chỗ sáng nhất trong nhà luôn đáng giá nhất cho cây, và nên dành cho cây lớn, cây mình thích nhất. Những góc tối hơn thì chấp nhận cây nhỏ hơn, lớn chậm hơn.

Khi góc quá tối mà vẫn muốn có cây

Đèn trồng cây. Đèn chuyên cho cây đặt gần tán, bật đủ giờ mỗi ngày, có thể dùng ổ cắm hẹn giờ cho đều.

Đèn bàn bật trong giờ sinh hoạt. Không bằng đèn trồng cây nhưng giúp cây chịu bóng sống lâu hơn.

Luân phiên hai chậu. Một chậu ở góc tối, một chậu ở chỗ sáng, đổi chỗ vài tuần một lần.

Thay cây định kỳ. Coi cây ở góc tối như hoa chưng lâu ngày; khi yếu thì mang ra chỗ sáng dưỡng, thay chậu khác vào.

Cây thuỷ canh nhỏ. Trúc phát tài, trầu bà cắm nước chịu tối khá, dễ mang ra chỗ sáng.

Đừng mua cây lớn đắt tiền cho góc tối. Cây lớn mất lá ở góc tối khó hồi lại dáng.

Gương, tường sáng màu. Tăng ánh sáng phản xạ được phần nào, nhưng không biến góc tối thành góc sáng.

Sai lầm hay gặp khi chọn cây theo góc

Tin "cây này chịu bóng" là đặt đâu cũng được. Chịu bóng có giới hạn; góc không có bóng tay thì cây nào cũng cần đèn.

Đặt cây lớn giữa phòng cho đẹp bố cục. Cây lớn cần sáng nhiều; giữa phòng xa cửa là chỗ nó chết dần.

Đọc ánh sáng một lần lúc trưa nắng. Góc đó có thể chỉ sáng một giờ mỗi ngày.

Quên kính dán phim, rèm dày. Hai thứ này cắt ánh sáng nhiều hơn người ta nghĩ.

Đặt sát kính nắng chiều. Lá mỏng cháy mép, cháy vệt chỗ chạm kính.

Dời cây liên tục để tìm chỗ hợp. Mỗi lần dời là một lần sốc; thử bóng tay trước, đặt một lần cho đúng.

Tưới cây góc tối theo nhịp cây gần cửa. Cây góc tối dùng nước chậm hơn nhiều, tưới như nhau là úng.

Bỏ qua chuyện trẻ nhỏ, thú cưng. Góc thấp gần sàn cần cây lành hoặc đặt cây có nhựa lên cao.

Khi nào nên hỏi người có chuyên môn

Chọn cây cho một căn nhà bình thường tự làm được. Nhưng với không gian lớn như sảnh, văn phòng nhiều tầng, quán cà phê, hay khi muốn thiết kế cả mảng cây trong nhà, nên hỏi người làm cảnh quan nội thất có kinh nghiệm. Họ tính được ánh sáng, tải trọng chậu lớn lên sàn, đường nước, và việc chăm sóc định kỳ.

Muốn lắp hệ đèn trồng cây cố định, nhất là gắn trần hoặc chạy nhiều giờ, nên nhờ thợ điện lắp đặt đúng cách, có thiết bị bảo vệ, tránh dây điện gần chỗ tưới nước.

Cây có dấu hiệu bệnh lạ, lan sang nhiều chậu, thì hỏi cán bộ khuyến nông hoặc bảo vệ thực vật trước khi tự dùng thuốc trong nhà, nơi có người ở cả ngày. Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng: nếu lỡ nhai lá cây có nhựa gây kích ứng, hỏi bác sĩ hoặc bác sĩ thú y ngay; danh sách cây cần lưu ý có ở bài cây trong nhà an toàn cho trẻ nhỏ, mèo, chó.

Người có tiền sử dị ứng, hen suyễn nên hỏi bác sĩ trước khi đặt nhiều cây trong phòng kín, vì đất ẩm có thể sinh mốc.

Câu hỏi thường gặp

Góc nhà nào tốt nhất để đặt cây?

Gần cửa sổ sáng, có ánh sáng dịu hoặc nắng lọc qua rèm mỏng, là chỗ tốt nhất cho phần lớn cây lá. Cửa có nắng chiều gắt thì lùi cây vào trong một chút.

Giữa phòng khách nên đặt cây gì?

Thường chỉ hợp cây chịu bóng như kim tiền, lưỡi hổ, trầu bà, vạn lộc. Cây lớn ưa sáng như bàng Singapore đặt giữa phòng xa cửa thường rụng lá gốc sau vài tháng.

Nhà vệ sinh không có cửa sổ trồng cây được không?

Không cây nào sống lâu nếu hoàn toàn không có ánh sáng tự nhiên. Muốn có cây, cần đèn trồng cây hoặc luân phiên mang cây ra chỗ sáng định kỳ.

Có nên đặt cây trong bếp?

Được, nếu đặt ở bậu cửa sổ bếp, xa bếp nấu. Chọn cây lá dày chịu hơi dầu như trầu bà, lưỡi hổ, lau lá thường xuyên và tránh đặt cạnh bếp ga.

Đèn trồng cây có cần thiết không?

Chỉ cần thiết khi góc định đặt gần như không có ánh sáng tự nhiên. Đèn nên đặt gần tán cây và bật đủ giờ mỗi ngày; đèn trần thông thường không thay được.

Nhà ống thiếu sáng nên trồng cây ở đâu?

Ưu tiên khu gần mặt tiền và dưới giếng trời. Khoảng giữa nhà, hành lang tối thì dùng cây chịu bóng có luân phiên hoặc đèn trồng cây.